1. Wstęp.
Podział administracyjny:
Świętokrzyski Park Narodowy – łącznie z gruntami obcej własności obejmuje powierzchnię 7626,45 ha. Własność Skarbu Państwa w zarządzie ŚPN wynosi 7462,0519 ha. Ponadto w zarządzie ŚPN znajduje się 5,67 ha gruntów Skarbu Państwa położonych w miejscowości Psary-Kąty poza administracyjną granicą Parku (zakupiona w 1997 r. osada służbowa wraz z gruntami rolnymi). Własność Skarbu Państwa w Zarządzie ŚPN stanowi jeden Obręb Ochronny podzielony na 9 Obwodów Ochronnych:
1. Święty Krzyż – 1005,45 ha
2. Góra Chełmowa – 351,25 ha
3. Dębno – 780,17 ha
4. Dąbrowa – 893,52 ha
5. Podgórze – 840,8419 ha
6. Jastrzębi Dół – 736,36 ha
7. Święta Katarzyna – 990,64 ha
8. Klonów – 1049 ,79 ha
9. Psary – 814,03 ha.
Ponadto do O.O. Psary jest dołączona zakupiona w 1997 r. w Psarach-Kątach osada służbowa wraz z gruntami rolnymi 5,67 ha.
Wszystkie obwody ochronne podzielone są na dwa obchody ochronne, wyjątek stanowi O. O. Góra Chełmowa, który ze względu na małą powierzchnię (351,25 ha) jest jednocześnie obchodem ochronnym.
Powierzchnia ŚPN w zarządzie Parku:
1. Lasy – razem – 7187,7371 ha
w tym: grunty zalesione -7078,1271 ha
grunty niezalesione – 0,50 ha
grunty związane z gosp. leśną – 109,11 ha
2. Grunty nieleśne – razem – 274,3148 ha
w tym: grunty zadrzew. i zakrzew. – 2,50 ha
grunty rolne – 221,3948 ha
wody – 1,74 ha
tereny komunikacyjne – 0,18 ha
tereny osiedlowe – 4,36 ha
nieużytki – 44,14 ha
Ogółem – 7462,0519 ha
Ponadto w zarządzie ŚPN poza granicami Parku znajdują się:
1. Lasy – grunty związane z gosp. leśną – 0,20 ha
2. Grunty nieleśne – grunty rolne 5,47 ha
(Osada służbowa położona w Psarach-Kątach – razem 5,67 ha).
Powierzchnia rezerwatów ścisłych wynosi 1731,30 ha.
Park położony jest na terenie następujących gmin:
(dotyczy tylko gruntów Skarbu Państwa w zarządzie ŚPN)
Miasto Bodzentyn – 16,88 ha
Gmina Bodzentyn – 4086,8319 ha
Gmina Bieliny – 882,14 ha
Gmina Górno – 7,21 ha
Gmina Łączna – 525,22 ha
Gmina Masłów – 104,65 ha
Gmina Nowa Słupia – 1839,12 ha
Razem – 7462,0519 ha
Ponadto w gminie Bodzentyn – 5,67 ha gruntów Skarbu Państwa w zarządzie ŚPN (osada służbowa położona w Psarach-Kątach).
Sytuacja własnościowa ŚPN przedstawia się następująco:
Grunty Skarbu Państwa – 7488,65 ha
w zarządzie Parku – 7462,0519 ha
w innym zarządzie – 28,62 ha
w tym: Centrum Usług Satelit. – 15,42 ha
RTV Centrum Nadawcze – 0,39 ha
Zarząd Dróg Publicz. – 12,81 ha
Inna własność – 135,7781 ha
Prywatna – 125,0081 ha
Pozostała 10,77 ha
w tym Klasztor O.O. Oblatów na Św. Krzyżu – 3,97 ha
Dom wycieczkowy PTTK – 2,23 ha
Miasto i gmina Bodzentyn – 3,69 ha
Gmina Bieliny – 0,88 ha
Ogółem – 7626,45 ha
Ponadto w zarządzie ŚPN znajduje się 5,67 ha gruntów Skarbu Państwa położonych w miejscowości Psary-Kąty poza administracyjną granicą Parku (zakupiona w 1997 r. osada służbowa wraz z gruntami rolnymi).
Wykupy gruntów i budynków:
W 2001 r. wykupiono łącznie 0,5119 ha gruntów, w tym: las 0,1171 ha, łąka 0,3281 ha, pastwisko 0,0667 ha.
Zostało złożonych 6 ofert sprzedaży enklaw na ogólną powierzchnię 5,3806 ha (w tym grunty rolne 4,5031 ha, leśne 0,8775 ha).
Przejmowanie nieruchomości Skarbu Państwa:
W 2001 r. przejęto od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy w Rzeszowie łąkę o powierzchni 1,51 ha leżącą w granicach ŚPN.
Projekt powiększenia Parku:
ŚPN powiększono w 1996 r. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 1996 r. (Dz. U. Nr 4 z 1996 r. poz. 29).
Dla prawidłowego funkcjonowania kompleksów przyrodniczych Pasm Klonowskiego i Łysogór w powiązaniu z Pasmem Jeleniowskim plan ochrony ŚPN zakłada powiększenie obszaru Parku o tereny położone:
- w kierunku zachodnim od Bukowej Góry i Klonowa po linię kolejową Kielce-Warszawa oraz południową granicę rolno-leśną kompleksu leśnego otaczającego Klonów,
- o tereny położone w kierunku południowo-wschodnim w obszarze lasów, porastających wschodnią część Wału Małacentowskiego.
Plan ochrony ŚPN:
Plan ochrony Świętokrzyskiego Parku Narodowego został zatwierdzony Zarządzeniem Nr 59 Ministra Środowiska z dnia 29 listopada 2000 r.
Okres obowiązywania Planu 2000 – 2019 r. (02 luty 2002 r.)
Ogólny koszt opracowania Planu wyniósł 1 509 301,00 zł.
Kronika Parku:
W 2001 r. wykonano kronikę na 1998 r., a w trakcie opracowania jest kronika za rok 1999.
Bibliografia:
Ostatnia bibliografia dotyczy lat 1991-1995.
Plan zagospodarowania przestrzennego, operat urządzeniowy:
W ramach planu ochrony został wykonany i uzgodniony z samorządami terytorialnymi operat zagospodarowania przestrzennego parku.
Operat urządzeniowy wykonany wg. stanu na 01.01.1997 r. jest częścią składową operatu ochrony ekosystemów leśnych i nieleśnych planu ochrony parku.
Łączność:
Łączność bezprzewodowa (stan na 31 grudnia 2001 r.):
1. Stacje bazowe – szt. 22 w tym Motorola M 216 – 21 szt., Yaesu FTL 1011 – 1 szt., ( 20 szt. anten nie dostosowanych do przydzielonych częstotliwości).
2. Stacje samochodowe – Motorola M 216 – 5 szt. ( 3 szt. anten nie dostosowanych do przydzielonych częstotliwości).
3. Stacje noszone – Motorola P 200 – szt. 28.
4. Telefony komórkowe – 1 szt.
Potrzeby:
ˇ wymiana 20 szt. anten bazowych i przewodów antenowych oraz zainstalowanie dodatkowych ochron odgromowych,
ˇ wymiana 3 szt. anten samochodowych,
ˇ uruchomienie 6 szt. nowych stacji bazowych i wymiana jednego radiotelefonu Yaesu na radiotelefon Motorola,
ˇ uruchomienie 5 szt. nowych stacji samochodowych,
ˇ uruchomienie 13 szt. nowych stacji noszonych,
ˇ zamontowanie 4 szt. brakujących masztów antenowych,
ˇ uruchomienie radiolinii w paśmie 420 MHz na trasie Bodzentyn – Św. Krzyż.
Łączność przewodowa (stan na 31 grudnia 2001 r.):
22 przyłącza telefoniczne
Potrzeby:
9 przyłączy telefonicznych.
2. Zagrożenia wypełniania podstawowych funkcji Parku:
a) abiotyczne:
Najważniejszymi czynnikami abiotycznymi mającymi wpływ na stan zdrowotny drzewostanów w ŚPN są: mróz, okiść, susza, wichury, wahania poziomu wód gruntowych oraz zakwaszenie wód powierzchniowych i gleby.
W 2001 r. na skutek silnych wiatrów w dn. 24.07 oraz 05.08 powstały szkody w drzewostanach Parku – 740 m3 złomów i wywrotów.
Podobnie jak w latach ubiegłych, w dalszym ciągu niekorzystnie kształtuje się pH wód powierzchniowych na obszarze Łysogór. Obecnie pH waha się między 3,75 a 5,12; przy czym źródła są bardziej zakwaszone niż potoki. Wody powierzchniowe na północnym stoku Łysogór charakteryzują się niższym pH niż na stoku południowym.
W ŚPN występuje znaczne zróżnicowanie zakwaszenia gleb. Szczególnie niekorzystna sytuacja ma miejsce w Łysogórach. Oprócz niskiego pH istnieje szereg czynników silnie oddziałujących na faunę i florę glebową i wpływających na biologiczne osłabienie drzew. Należy do nich m.in. wysoka zawartość metali ciężkich, zwłaszcza glinu, przy jednocześnie niskiej zawartości azotu, fosforu, wapnia, magnezu, potasu i żelaza.
b) biotyczne:
Do czynników biotycznych mających wpływ na leśne ekosystemy ŚPN zaliczane są owady z grupy foliofagów, kambiofagów i ksylofagów. Wyniki kontroli prognostycznych wskazują, że należące do liściożerców zwójki jodłowe w ostatnich latach nie wykazują tendencji do masowego pojawu. Zarówno w drzewostanach jodłowych, jak i w sosnowych nie stwierdzono również zagrożenia ze strony korników.
W 2001 r. wystąpił wzmożony rozwój krobika modrzewiowca w O. O. Chełmowa Góra na powierzchni około 41 ha. Uszkodzenia koron md spowodowane żerem i późnymi przymrozkami sięgały 80 %. Korony zregenerowały się w ciągu sezonu wegetacyjnego. Powierzchnie te są pod stałą obserwacją Służby Parku i ZOL.
c) antropogeniczne
Największy wpływ na ekosystemy ŚPN ma imisja gazów i pyłów zawierających związki siarki, azotu i fosforu. Zanieczyszczenia te pochodzą zarówno z zakładów przemysłowych, niekiedy bardzo odległych od Parku, jak i źródeł lokalnych (kotłownie, paleniska domowe itp.).
W chwili obecnej nie posiadamy żadnych wiarygodnych informacji o stopniu zagrożenia Parku pyłami, SO2, NOx, F itp.
Z zabiegów hodowlanych największe znaczenia mają błędy w zakresie pielęgnacji drzewostanów popełnione przed utworzeniem Parku. Polegały one na wyhodowaniu jednolitych wiekowo drzewostanów jodłowych, mało odpornych na czynniki abiotyczne i biotyczne. Obecnie nie obserwuje się już masowego obumierania jodły, niemniej jednak w dalszym ciągu istnieje pewne zagrożenie.
Poważnym zagrożeniem terenu ŚPN są nasilające się kradzieże drewna. W dalszym ciągu obserwowane są przypadki kradzieży posuszu i leżaniny na cele opałowe. Sezonowo dużym problemem są kradzieże stroiszu i choinek, powodujące znaczne szkody wśród podrostu jodłowego. Wciąż poważnym problemem jest kłusownictwo, ofiarami którego padają przede wszystkim dziki i sarny.
Do niezwykle negatywnych zjawisk zaliczyć należy liberalne traktowanie przez sądy notorycznych przestępców leśnych. Dowody przestępstw są bardzo często podważane, nawet w przypadkach wielokrotnej recydywy, a ewentualne kary mają charakter symboliczny. Efektem faktycznej bezkarności są przypadki napadów na pracowników Parku, a także próby ich szantażu lub korumpowania.
d) organizacyjne
Zrealizowana została budowa obiektu w Bodzentynie przeznaczonego na centrum dydaktyczne, naukowe i administracyjne Parku. Zarówno sama budowa, jak i wyposażenie obiektu były możliwe dzięki dotacji ze strony NFOŚ. W efekcie tej inwestycji Dyrekcja ŚPN opuściła stary, ciasny i zużyty technicznie budynek (który zostanie przeznaczony na cele mieszkalne) i rozpoczęła pracę w nowoczesnym, obszernym obiekcie. Do nowego budynku przeniesiona została również Pracownia Naukowo-Badawcza, opuszczając pomieszczenia na Św. Krzyżu. Najważniejszym jednak efektem budowy obiektu jest powstanie Ośrodka Dydaktycznego, mającego prowadzić szeroko zakrojoną działalność edukacyjną.
W związku z planowanym rozszerzeniem działalności dydaktycznej największym problemem jest brak etatów dla osób mających pracować w Ośrodku. Do realizacji planu działalności edukacyjnej niezbędne jest zatrudnienie minimum 3-4 pełnoetatowych pracowników merytorycznych, pod warunkiem wsparcia Ośrodka przez osoby spoza Parku (nauczycieli, dydaktyków, przewodników turystycznych i in.). Uzyskanie etatów i zatrudnienie odpowiedniej kadry w Ośrodku jest obecnie najważniejszym problemem dyrekcji Parku. Obecnie zatrudnione zostały 2 osoby na stanowiskach edukacyjnych.
Zwiększenia zatrudnienia o co najmniej jeden etat wymaga również Straż Parku, ze względu na nasilające się kradzieże i kłusownictwo. Również o jeden etat powinna zostać wzmocniona Pracownia Naukowo-Badawcza, gdyż obecnie brakuje w jej składzie botanika.
3. Analiza i ocena wypełniania podstawowych funkcji Parku:
A. Ochrona przyrody
Działalność z zakresu ochrony przyrody realizowana była w ramach odpowiednich wniosków gospodarczych i polegała m. in. na: wykaszaniu łąk śródleśnych, ochronie pożytecznej fauny poprzez wykonywanie, naprawę i wywieszanie skrzynek lęgowych, wykonywanie i wywieszanie schronów dziennych dla nietoperzy, dokarmianie ptaków, inwentaryzację drzew pomnikowych. W celach prognostycznych wykonuje się kontrole na powierzchniach próbnych, wykładane są pułapki feromonowe oraz lustruje się drzewostany wspólnie z Zespołem Ochrony Lasu w Radomiu.
Utrzymanie walorów przyrodniczych i krajobrazowych śródleśnych łąk należy od lat do trudnych problemów ochrony. Czynnikiem niekorzystnym w zakresie ochrony enklaw jest to, że część z nich stanowi własność prywatną. Prywatni właściciele zaprzestają dotychczasowego użytkowania (wypasu, wykaszania) ze względu na niską wartość użytkową siana, trudny dojazd oraz znaczne oddalenie od wsi. Brak użytkowania powoduje zmiany w składzie gatunkowym łąk oraz wkraczanie na nie roślinności leśnej. Park z kolei nie może użytkować gruntów obcej własności. Sytuacja własnościowa utrudnia utrzymanie ich w niezmienionym stanie. Łąki śródleśne wymagają w związku z tym ponownego opracowania fitosocjologicznego, gdyż poprzednie sprzed kilkudziesięciu lat jest nieaktualne w związku z zachodzącymi zmianami, wynikającymi z jednej strony z zaprzestania przez wielu właścicieli użytkowania, z drugiej zaś w wyniku naturalnych zmian zachodzących na łąkach spowodowanych m. in. obniżeniem się poziomu wód gruntowych.
Park posiada dobre rozeznanie dotyczące występowania chronionych, rzadkich i zagrożonych gatunków roślin i zwierząt dzięki przeprowadzonym wcześniej badaniom. W 2001 r. nastąpiło zatwierdzenie Planu Ochrony ŚPN i rozpoczęła się jego realizacja.
W rezerwatach ścisłych ochrona polega na nie ingerowaniu w zachodzące procesy, utrzymaniu istniejącego stanu i walce ze szkodnictwem leśnym (likwidowanie dzikich przejazdów, umieszczanie tablic informacyjnych, systematyczne patrolowanie terenu itp.).
B. Działalność naukowa
W ramach prac własnych pracownicy naukowi ŚPN prowadzili 14 tematów badawczych (zał. nr 5).
Pracownicy naukowo-badawczy ŚPN opublikowali w omawianym roku 22 publikacje naukowe oraz popularne, kolejne 6 opublikował specjalista d.s. monitoringu. Pracownicy naukowi Parku działali w kilku towarzystwach naukowych (PTZool., PTEntom., PTL, KTN).
W ramach prac obcych wykonywanych było 9 tematów (zał. nr 5). Nieduża ilość zgłaszanych do realizacji tematów wynika z trudnej sytuacji finansowej nauki. Podejmowanie badań w Parku odległym od ośrodków naukowych wymaga dodatkowych środków, na których wyłożenie większość instytucji badawczych nie może sobie pozwolić. Park również ze względu na trudną sytuację finansową nie może zlecać wykonywania określonych badań na koszt własny, mimo że istnieje pilna potrzeba takich prac (wskazywana m.in. w „Planie Ochrony ŚPN”).
C. Działalność dydaktyczna
Działalność edukacyjna realizowana była głównie przez Ośrodek Edukacyjny ŚPN (Sekcja Edukacji) przy wsparciu Muzeum ŚPN, a niekiedy także pracowników naukowych oraz pracowników innych służb Parku.
Pracownicy edukacyjni ŚPN przeprowadzili w 2001 r. następujące zorganizowane zajęcia:
- Akcja „Pomagamy ptakom przetrwać zimę”
- Konkurs plastyczny „Karmnik”
- Obchody Dnia Ziemi
- Audycje radiowe:
ˇ „Alfabet gmin – gmina Bodzentyn”
ˇ „Radiostopem na wakacje – Święty Krzyż”
ˇ „Radiostopem na wakacje – Święta Katarzyna”
ˇ „Wypoczynek w lesie”
ˇ „Parasol nad parkami – chrońmy parki narodowe”
- Wystawy prac plastycznych i przestrzennych:
ˇ Wystawa pokonkursowa „Karmnik”
ˇ Wystawa okolicznościowa „Dzień Ziemi”
- Wystawa fotografii przyrodniczej Prof. Andrzeja Leśniaka z Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach
- Wystawa map – „Poznajemy Świętokrzyski Park Narodowy”
- Wystawa fotograficzna „Las w moim obiektywie”
- Szkolenie przewodników
- Szkolenie dla nauczycieli pt. „Zarządzanie projektem Błękitny Kciuk” (organizowane przy współpracy z Regionalnym Ośrodkiem Edukacji Regionalnej w Krakowie)
- Udział w Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Edukacja środowiskowa – programy, metody, efekty” w Łowiczu (referat pt. „Program Ośrodka Edukacyjnego Świętokrzyskiego Parku Narodowego)
- Udział w seminarium „Edukacja ekologiczna i udostępnianie parków do zwiedzania” na Ukrainie, zorganizowane przez Bieszczadzki Park Narodowy w porozumieniu z Krajowym Zarządem Parków Narodowych
- Opieka nad studentami I roku geografii (sp. Ochrony przyrody) z Uniwersytetu Lwowskiego.
Ponadto w Ośrodku Edukacyjnym ŚPN zostały przeprowadzone 124 prelekcji, wykładów i zajęć terenowych, w których uczestniczyło 5114 osób. Wystawy zwiedziło ok. 7000 osób. Ponadto organizowane były praktyki dla studentów z 3 uczelni (AR w Lublinie, Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Łódzkiego).
Zorganizowano również kolejną, piątą ścieżkę edukacyjną p.t. „Stawy Biskupie w Bodzentynie”.
a) Muzeum zwiedziło 39.855 osób. Wycieczkom młodzieży szkolnej, studentom i grupom osób dorosłych wygłaszano prelekcje i udostępniano przeźrocza. Są to najczęściej grupy zorganizowane, często wcześniej zgłaszające prośbę o zorganizowanie pobytu na terenie Parku. Grupy te korzystają z przewodnictwa służb Parku lub usług przewodników świętokrzyskich.
Najważniejsze wydarzenia w Muzeum ŚPN w 2001 r.:
ˇ Zmiana ekspozycji w sali fauny kręgowej.
ˇ Otwarcie sali wystaw czasowych.
ˇ Wystawa fotografii przyrodniczej autorstwa prof. Andrzeja Leśniaka (50 fotografii o różnorodnej tematyce przyrodniczej, czas trwania: 17 sierpnia – 16 września, frekwencja: 2685 osób).
ˇ Konkurs fotografii współorganizowany przez redakcję „Lasu Polskiego” – wystawa finałowa (41 fotografii, czas trwania: 6 października – 28 października, frekwencja: 3163 osoby).
ˇ Wystawa fotografii przyrodniczej p.t. „Cztery pory roku w Górach Świętokrzyskich” (34 fotografie o różnorodnej tematyce przyrodniczej i architektonicznej, zawarte w aspekcie czterech pór roku, czas trwania: 7 grudnia – 31 grudnia (31 marca), frekwencja: 101 osób.
b) biblioteka
Park posiada własną bibliotekę w Bodzentynie, z której korzystają nie tylko pracownicy Parku, ale również osoby z zewnątrz, w tym studenci, młodzież szkolna oraz pracownicy naukowi.
W 2001 r. zakupiono 276 nowych pozycji. Park prenumeruje na bieżąco 50 tytułów czasopism. Biblioteka posiada obecnie ponad 3774 pozycji książkowych oraz 151 tytułów czasopism.
c) prelekcje:
Pracownicy edukacyjni ŚPN wygłosili łącznie 124 prelekcje i wykłady.
D. Turystyka
Wśród zwiedzających ŚPN liczne były grupy zorganizowane lub samodzielnie zwiedzające Park, a także turyści indywidualni. W trzech punktach przy wejściach na szlaki turystyczne sprzedano łącznie 163825 szt. biletów wstępu, z czego bilety ulgowe stanowiły 74 %. Szacunkowo ocenia się liczbę turystów na około 400 tysięcy.
Całkowita długość szlaków turystycznych przebiegających przez teren ŚPN wynosi 41 km, z czego w 2001 roku wyremontowano 14,5 km.
W ramach udostępniania Parku dla turystyki wykonywano i remontowano urządzenia turystyczne – ławy, stoły, zadaszenia, mostki, kładki, barierki, kosze na śmieci. Uprzątnięto z terenu Parku 214 mp śmieci zebranych na dzikich wysypiskach, przy drogach publicznych i szlakach turystycznych.
Ułatwieniem dla samodzielnie zwiedzających Park oprócz szlaków turystycznych były ścieżki dydaktyczne. W 2001 r funkcjonowało w Parku 5 następujących ścieżek:
- przyrodnicza Huta Szklana – Św. Krzyż,
- przyrodnicza na Chełmowej Górze,
- przyrodniczo-historyczna Łysica,
- historyczna na Łysej Górze,
- Stawy Biskupie w Bodzentynie.
W 2001 r. opracowano ścieżkę przyrodniczą Św. Krzyż – Trzcianka, w opracowaniu są dwie kolejne ścieżki: przyrodnicza Psary – Klonów i historyczna Św. Krzyż – Nowa Słupia.
4. Informatyka
ŚPN posiada obecnie 30 komputerów (w tym 26 z procesorami Pentium: Pentium IV). W przeważającej części systemem operacyjnym jest Microsoft Windows (95, 98). Komputer będący serwerem sieci komputerowej wykorzystuje system operacyjny Microsoft Windows NT, służy on głównie do obsługi i edycji map numerycznych i baz danych. Trzy stacje robocze zaopatrzone są w aplikacje pozwalające na przeglądanie map numerycznych i relacyjnych baz danych. Siedem z komputerów wykorzystanych jest w działalności Ośrodka Edukacyjnego (prezentacje audiowizualne, przygotowywanie programów zajęć, obsługa sal wykładowych), natomiast jeden w ewidencji zbiorów bibliotecznych. Pozostałe komputery wykorzystywane są w dziale technicznym, finansowo-księgowym, administracji, kadrach, Pracowni Naukowo-Badawczej i Straży Parku.
Ze względu na przestarzałą centralę telefoniczną w Bodzentynie, Park pozbawiony jest dostępu do usług internetowych, co utrudnia wiele dziedzin działalności i przepływ informacji.
5. Analiza i ocena działalności przyrodniczej i ochronnej:
Ochrona ekosystemów leśnych:
Działania ochronne w ŚPN realizowane są w oparciu o istniejący Plan Ochrony Świętokrzyskiego Parku Narodowego i Otuliny. Stanowi on podstawę opracowywanych rocznych planów ochronnych (wniosków) opiniowanych przez Radę Naukową ŚPN. Rozmiar i zakres prowadzonych prac określany jest podczas corocznych lustracji drzewostanów oraz zweryfikowanych projektów planów przedstawionych przez osoby merytoryczne. Planowane czynności podyktowane są rzeczywistymi bieżącymi oraz perspektywicznymi potrzebami hodowlano-ochronnymi drzewostanów, oraz innymi celami wynikającymi ze statutu Parku.
Ochrona lasu:
Podejmowane działania ochronne w ekosystemach leśnych mają na celu zbieranie informacji dotyczących rozwoju organizmów mogących mieć negatywny wpływ na stan zdrowotny drzewostanów oraz działania ograniczające ich wzmożony rozwój. W tym celu przeprowadza się corocznie czynności prognostyczne poprzez :
ˇ próbne poszukiwanie szkodników So na 29 próbach.
ˇ rozwieszanie pułapek feromonowych w ilości 125 szt. na:
- drwalnika paskowanego – 40 szt.
- zwójkę zieloneczkę – 35 szt.
- cetyńca większego – 20 szt.
- kornika drukarza – 10 szt.
- krobika modrzewiowca – 20 szt.
ˇ zbiór gałęzi Jd do kontroli fotoeklektorowej z 14 pow. próbnych
ˇ lustracje drzewostanów pod względem stanu zdrowotnego przez służby Parku oraz wspólnie z Zespołem Ochrony Lasu w Radomiu.
Zadawalający stan zdrowotny drzewostanów pozwolił na zmniejszenie działań ochronnych do czynności ograniczających nadmierny rozwój owadów mających negatywny wpływ na stan zdrowotny drzewostanów. W tym celu podjęto działania usuwania posuszu czynnego oraz wywrotów i złomów. W 2001 roku usunięto 262 m3 posuszu w tym 158 m3 stanowił posusz czynny, w 2000 r. usunięto 364 m3 posuszu , w tym 150 m3 posuszu czynnego. Silne wichury w dniach 24.07. oraz 5.08.2001 r. wyrządziły szkody w drzewostanach na skutek czego usunięto złomy i wywroty w wysokości 1.132 m3 w tym zasiedlonych 14 m3. W roku sprawozdawczym podobnie jak w 2000 r. zaobserwowano w drzewostanach Jd głównie w O.O. Podgórze oraz w mniejszym stopniu w O.O. Dąbrowa i Dębno wzmożone występowanie mszyc z rodzaju Dreyfusia.
Po lustracji drzewostanów przeprowadzonej wspólnie z Zespołem Ochrony Lasu w Radomiu zalecono systematyczne przeglądy d-stanów, usuwanie drzew silnie osłabionych i zamierających. Na tych powierzchniach nie stwierdzono zwiększonego wydzielania się posuszu.
W miesiącu maju w O.O. Chełmowa Góra w drzewostanach Md i z udziałem Md w IV i wyższej kl. wieku na pow. 41 ha wystąpiły żery krobika modrzewiowca. Uszkodzenia łącznie z mrozowymi sięgały do 80%.
W zaleceniach polustracyjnych Z.O.L. w Radomiu nakazał ścisłą obserwację drzewostanów oraz inwentaryzację żerów. Na tych powierzchniach zwiększono ilość pułapek feromonowych na krobika modrzewiowca. Powtórna lustracja tych drzewostanów w m-cu sierpniu wykazała znaczną regenerację koron. Powierzchnie te są pod stałą obserwacją służby Parku jak również Z.O.L. w Radomiu.
Nie stwierdzono na Db żerów zwójki zieloneczki i gat. towarzyszących.
Dokonana przez Z.O.L. w Radomiu ocena stanu zdrowotnego d-stanów bukowych – głównego po jodle gatunku lasotwórczego – wykazała dalszą poprawę ich stanu zdrowotnego.
Podczas przeglądu drzewostanów przez służby Parku oraz Z.O.L. w Radomiu nie stwierdzono wzmożonego występowania chorób infekcyjnych takich jak: mączniak dębu, rak Jodły, huby korzeniowej, drzew zahubionych. Choroby te występują pojedynczo na starszych egzemplarzach drzew na powierzchni całego Parku.
Zaobserwowano natomiast na podrostach Jd z uszkodzeniami mrozowymi z maja 2000 r. symptomy chorobowe porażenia przez grzyby Melampsorella Caryophyllaearum sprawcę raka Jd oraz w miejscach ocienionych, o dużym zwarciu porażenie grzybem Lophodermium nerviseguum wywołującego osutkę zwyczajną Jd. We wskazaniach polustracyjnych zalecono usuwanie z podrostów Jd egzemplarzy wadliwych i uszkodzonych, poprawienie warunków oświetlenia i przewietrzenia co poprawi ogólną kondycję i odporność przegęszczonych partii młodników.
Szczegółowe dane dotyczące stanu zdrowotnego drzewostanów Parku w informacji „Występowanie szkodliwych owadów i chorób infekcyjnych w ekosystemach leśnych ŚPN w 2001 roku „.
Charakterystyka zagrożeń pożarowych występujących w Parku:
Cały teren Parku należy do III kategorii małego zagrożenia pożarowego. Środowisko leśne Parku charakteryzuje się na ogół dużą wilgotnością podłoża, drzewostanami mieszanymi z podrostem i podszytem oraz dobrze rozwiniętą warstwa roślinności runa; gleby murszowe i torfowe są rzadkością na terenie Parku.
Wszystkie te cechy czynią lasy Parku względnie odpornymi na pożary.
Zagrożenie pożarami występuje przy drogach publicznych, szlakach turystycznych oraz w rejonach koncentracji ruchu turystycznego i przy ośrodkach położonych w bezpośrednim sąsiedztwie Parku. Są to następujące obiekty:
- Plac Dymarek Świętokrzyskich przy oddziałach 75 i 196,
- Restauracja-Hotel „Baba Jaga” przy oddziale 111,
- Ośrodek Jodłowy Dwór przy oddziale 119,
- Ośrodek „Jodełka” przy oddziale 148.
W ostatnich latach nasiliło się zagrożenie pożarowe przy prywatnych, niekoszonych łąkach położonych na terenie Parku i w jego bezpośrednim sąsiedztwie.
Posiadane siły i środki będące w gotowości do podejmowania działań:
- Dwa samochody terenowe Lada Niva do przewozu ludzi i sprzętu,
- Baza główna sprzętu p.poż. przy Dyrekcji Parku (ciągnik, pług dwuskibowy, pilarka spalinowa, 30 łopat, 4 siekiery, 10 gaśnic uniwersalnych leśnych),
- 19 baz pomocniczych sprzętu p.poż. przy osadach służbowych , w sumie 121 łopat, 27 siekier, 15 motyk ciężkich.
Obiekty ŚPN wyposażone są w gaśnice zgodnie z obowiązującymi normami.
Realizowane działania inwestycyjne w zakresie ochrony przeciwpożarowej:
W 2001 r. nie realizowano zadań inwestycyjnych z zakresu ochrony przeciwpożarowej ( wniosek na zakup lokalizatorów, busoli, samochodu terenowego i przyczepy z modułem gaśniczym, złożony do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, został rozpatrzony negatywnie ze względu na małe zagrożenie pożarowe terenów Parku).
Odbyte szkolenia i ćwiczenia z udziałem Straży Pożarnej w zakresie ochrony przeciwpożarowej:
Ostatnie szkolenie przeciwpożarowe dla całego stanu osobowego Parku odbyło się w lutym 2001 r.
W 2001 r. nie prowadzono na terenie ŚPN ćwiczeń z udziałem Straży Pożarnej.
Dane statystyczne występowania pożarów oraz poniesionych strat:
Załącznik Nr 19
Przyczyny pożarów na obszarach leśnych Parku:
W 2001 r. nie było pożarów na terenach leśnych Parku.
Wnioski w zakresie ochrony przeciwpożarowej:
W celu zmniejszenia zagrożenia pożarowego należy w ŚPN wykonać następujące działania:
- corocznie aktualizować i uzgadniać z Komendami Powiatowymi PSP Sposób postępowania na wypadek pożaru lasu,
- prowadzić systematyczne szkolenia przeciwpożarowe pracowników Parku,
- prowadzić okresowe kontrole przeciwpożarowe we wszystkich Obwodach Ochronnych,
- prowadzić systematyczny przegląd instalacji odgromowych, elektrycznych i kominowych oraz usuwać na bieżąco ewentualne usterki,
- zakupić sprzęt do lokalizacji i gaszenia pożarów (lokalizatory, busola, przyczepa z modułem gaśniczym, pojazd do holowania przyczepy),
- prowadzić konserwację i uzupełnianie sprzętu przeciwpożarowego,
- w miarę posiadanych środków remontować drogi o nawierzchni twardej,
- w razie dużego zagrożenia pożarami, uruchomić dyżury przeciwpożarowe w Punkcie Alarmowo-Dyspozycyjnym i umundurowane patrole przeciwpożarowe,
wykonywać zadania określone w rocznym planie ochrony przeciwpożarowej.
Hodowla lasu:
Zmniejszone potrzeby odnowieniowe pozwoliły na zmniejszenie produkcji sadzonek a naturalne odnowienia Jd na zaprzestanie produkcji sadzonek Jd.
Do produkcji sadzonek gatunków domieszkowych tj. Lp, Jw, Mdp, Wz pozostawiono część szkółki w Obwodzie Ochronnym Psary. Nasion Mdp oraz Wz nie zebrano z uwagi na brak urodzaju.
Głównym zadaniem hodowlanym prowadzonych obecnie zabiegów pielęgnacyjnych jest doprowadzenie istniejących licznych odnowień naturalnych do docelowego składu gatunkowego zgodnego z zespołem roślinnym dla danego siedliska o zróżnicowanej strukturze gatunkowej i wiekowej.
Kompleksowe (w miarę możliwości) wykonywanie zabiegów w górnym piętrze łącznie z czyszczeniami pozwala na mniejszą częstotliwość wkraczania w drzewostan.
Zadania odnowieniowo-pielęgnacyjne wykonano zgodnie z planem ( Zał. nr 8)
Cięcia pielęgnacyjne:
Planowane zabiegi pielęgnacyjno – ochronne we wszystkich kategoriach użytkowania mają na celu odsłonięcie naturalnych podrostów, zróżnicowanie gatunkowe i wiekowe, poprawę stanu zdrowotnego przez usuwanie egzemplarzy mogących stanowić zagrożenie dla stanu zdrowotnego całego ekosystemu.
Planowany roczny rozmiar pozyskania grubizny w trakcie wykonywania zabiegów pielęgnacyjno-ochronnych w ilości 2.917 m3 wykonany został w ilości 3.835 m3.
Rozmiar wykonanych zabiegów w 2001 r.
- zabiegi przebudowy drzewostanów – powierzchnia 15,71 ha
plan 67 m3 wykonanie 64,55 m3
- zabiegi stabilizujące – pow. 178,84 ha
plan 1396 m3 wykonanie 1327,34 m3
- cięcia sanitarne – pow. 142,17 ha
plan 850 m3 wykonanie 908 m3
- użytki przygodne
plan 575 m3 wykonanie 1.464,07 m3
- czyszczenia późne – pow. 59,98 ha
plan 29 m3 wykonanie 70,99 m3
Ilość wydzielającego się posuszu usuniętego w ramach użytków przygodnych utrzymuje się od kilku lat na zbliżonym poziomie. W roku 2001 ilość pozyskanego posuszu zmalała w stosunku do roku poprzedniego o 28%.
Pozyskanie posuszu w latach:
1998 – 298 m3
1999 – 385 m3
2000 – 364 m3.
2001 – 262 m3
Około 71% wydzielającego się posuszu stanowią gatunki iglaste Jd i So Największą ilość posuszu pozyskano w O. O. Podgórze w ilości 58,64 m3. z czego gatunki iglaste stanowią 61% pozyskanej masy. Nie pozyskano posuszu tylko w O.O. Święta Katarzyna. Największą masę posuszu Jd pozyskano w O.O. Jastrzębi Dół, na łączną masę posuszu 35,81 m3 Jd stanowiła 34 m3 czyli 95%.
W sposób istotny zwiększyła się ilość szkód powodowanych przez wichury, szczególnie przez wiatry wiejące na przełomie lipca i sierpnia. W roku 2001 usunięto 1.132 m3 złomów i wywrotów podczas gdy w 2000 r. usunięto 516 m3, pozyskanie złomów i wywrotów wzrosło o 119%, w ogólnej masie wywrotów gatunki iglaste stanowią 66%. Najczęściej wśród gat. iglastych łamana jest Jd 63%, Md 20% i So 15%. Z gatunków liściastych najczęściej łamany jest Bk 37% i Db 20%. Najwięcej złomów i wywałów pozyskano w O.O. Chełmowa Góra – 233,80 m3, z czego Md stanowił 41% Bk 26% Db 14% So 11% inne 8%. Największą ilość szkód wiatry powodowały w drzewostanach starszych klas wieku.
Sprzedaż surowca drzewnego prowadzona dla okolicznej ludności i miejscowych zakładów przerobu drewna odbywała się bez zakłóceń i na bieżąco.
Ochrona ekosystemów nieleśnych lądowych:
Ochroną nieleśnych ekosystemów lądowych objęte są ekosystemy łąkowe istniejące na enklawach śródleśnych. Śródleśne polany w istotny sposób wzbogacają roślinność Parku pomimo ich niewielkiej powierzchni i silnego powiązania z ekosystemami leśnymi. Istnienie roślin chronionych związanych ze zbiorowiskami łąkowymi takich jak: gnidosz rozesłany, goryczka wąskolistna, kosaciec syberyjski, kukułka plamista, pełnik europejski, rosiczka okrągłolistna – zagrożone jest postępującą sukcesją roślinności drzewiastej i krzewiastej.
W celu nie dopuszczenia do zmian sukcesyjnych, najcenniejsze ekosystemy łąkowe na polanie „Bielnik” oraz w „Dolinie Czarnej Wody” objęto czynną ochroną, polegającą na wykaszaniu traw i odkrzaczaniu. Zaplanowano i wykonano zabiegi ochronne na powierzchni 49,58 ha.
W posiadaniu ŚPN jest 221 ha gruntów rolnych. Grunty położone w sąsiedztwie osad użytkowane są w ramach deputatów oraz dzierżaw. Część gruntów ze względów ekonomicznych nie jest użytkowana rolniczo. Są to grunty położone w miejscach trudnodostępnych, bez dojazdu, o niskiej żyzności. Część z nich przeznaczona jest do naturalnej sukcesji.
Sposoby wykorzystania przedstawiają się następująco:
- deputaty – 47 ha
- dzierżawy – 33 ha
- do naturalnej sukcesji – 47 ha
- do wykaszania – 51 ha
- nie użytkowane – 43 ha.
Ochrona ekosystemów wodnych:
Na terenie ŚPN nie ma znaczących ekosystemów wodnych, stąd też ograniczone działania w zakresie ochrony wód. Z uwagi na mniejsze niż planowano środki finansowe zrezygnowano z zadań mających zatrzymać wodę w ekosystemach leśnych tj. wykonania zastawek i rowków kierunkowych. Planowane na 2001 rok czyszczenie zbiornika wodnego na Bielniku w celu ochrony stanowiska traszki górskiej , z uwagi na posiadane środki wykonano jesienią 2000 roku.
Na terenie Parku w O. O. Św. Krzyż istnieje stacja geoekologiczna prowadząca monitoring wód powierzchniowych oraz powietrza.
W celu ochrony wód powierzchniowych w 5 osadach mieszkalnych wybudowano biologiczne oczyszczalnie ścieków.
BHP – wypadkowość, przyczyny, szkolenia, badania okresowe i profilaktyka:
W 2001 roku w Świętokrzyskim Parku Narodowym nie odnotowano żadnego wypadku przy pracy , ani wypadku zrównanego z wypadkiem przy pracy.
Komisja bhp odbywała kwartalne posiedzenia, na których na bieżąco omawiane były sprawy związane z bezpieczeństwem i higieną pracy oraz przeprowadzała kontrole bhp w Obwodach Ochronnych.
W czerwcu 2001 r. Laboratorium Badań i Ochrony Środowiska Pracy w Kielcach przeprowadziło w ŚPN pomiary natężenia drgań i hałasu, stężenia zapylenia oraz natężenia oświetlenia na stanowiskach pracy.
Badania okresowe przeprowadzono dla 45 pracowników, prowadzone były w terminach wyznaczonych przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Kielcach. Poza tym przeprowadzono 5 badań kontrolnych.
Pracownicy ŚPN odbywają regularne szkolenia okresowe z zakresu bhp, w roku 2001 przeprowadzono szkolenie dla 20 osób zatrudnionych na stanowiskach robotniczych.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami wydawano środki czystości i posiłki profilaktyczne.
Oddano do użytkowania dla pracowników warsztatowych nowe pomieszczenie socjalne wyposażone w sanitariaty i natrysk.
Doposażono Straż Parku w nową broń bojową krótką.
Wydano zarządzenia ustalające nowe tabele norm przydziału środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia ochronnego, oraz na nowo ustalono stanowiska pracy, na których pracownicy są uprawnieni do korzystania z profilaktycznych posiłków i napojów.
W 2002 roku należy kontynuować działania prowadzone w latach ubiegłych jak również wyeliminować drobne niedociągnięcia stwierdzone podczas kontroli wewnętrznych i kontroli komisji bhp w Obwodach Ochronnych.
Ochrona mienia:
Tereny leśne wchodzące w skład Świętokrzyskiego Parku Narodowego narażone są na wyręby i kradzieże drewna. Stan taki utrzymuje się już na przestrzeni wielu lat. Położenie Parku umożliwia jego silną penetrację przez miejscową społeczność. Na działalność przestępczą narażone są wszystkie Obwody Ochronne Parku. Ciężar gatunkowy przestępstw i wykroczeń jest zróżnicowany. Do najczęściej występujących negatywnych zjawisk należy zaliczyć:
- wyrąb i kradzież drewna,
- kradzież drewna z gotowego zapasu,
- nielegalne pozyskanie stroiszu (w ostatnim okresie tendencja wzrostowa),
- kłusownictwo (wnykarstwo i przy użyciu broni palnej),
- kradzież lub niszczenie mienia,
- pobicia i zastraszanie pracowników oraz ich rodzin przez przestępców leśnych,
- pożary lasu i łąk leśnych (sporadycznie w okresie wiosny).
6. Zagadnienia ekonomiczno – finansowe:
DOCHODY BUDŻETOWE
Wykonanie dochodów budżetowych przedstawia poniższa tabela
Dział 925 rozdział 92501
§ Nazwa paragrafu Plan zł. Wykonanie zł. %Wykonania
075083084092097242 Dochody z najmu i dzierżawy skł. majątk.Wpływy z usługWpływy ze sprzedaży wyrobów i składników majątkowychPozostałe odsetkiRóżne dochodyWpływy do budżetu części zysku gosp. pomocn. 62.0002.6000 85.9002.8679305171378143 138,54110,27xxxx
RAZEM 64.600 91.735 142,00
Zatwierdzony plan dochodów budżetowych w kwocie 64.600 zł. wykonano w wysokości 91.735 zł. co stanowi 142,00 %.
§ 075 – Dochody z najmu i dzierżawy składników majątkowych – dochody stanowią wpływy z tytułu dzierżawy gruntów na cele rolnicze i działalność gospodarczą oraz lokali użytkowych. Wykonanie dochodów w 138,54 % w stosunku do zatwierdzonego planu wynika z zawarcia dodatkowych umów.
§ 083 – Wpływy z usług – dochody stanowią wpływy z tytułu czynszów za mieszkania służbowe zajmowane przez pracowników i emerytów. Wykonanie planu w 110,27 % wynika z ustalenia przez Rady Gmin od dnia 01.11.2001 r. wyższych stawek czynszu regulowanego za lokale mieszkalne.
§ 084 – Wpływy ze sprzedaży wyrobów i składników majątkowych – wpłat nie planowano na etapie sporządzania planu. Uzyskano wpłaty w wysokości 929,50 zł z tytułu:
- sprzedaży budynku mieszkalnego z rozbiórką w wyniku przetargu – 719,80 zł
- odsprzedaży pozostałych środków trwałych wycofanych z użytkowania w starej dyrekcji – 125,70 zł
- odsprzedaży pieców centralnego ogrzewania w związku z wymianą na piece ekologiczne – 84,00 zł
§ 092 – pozostałe odsetki – uzyskano kwotę 516,88 zł z tytułu nieterminowego uregulowania należności budżetowych.
§ 097 – wpływy z różnych dochodów – nie planowano wpłat na etapie sporządzania planu. Uzyskano wpływy w wysokości 1.378,08 zł z tytułu:
- mylnie naliczonego podatku vat przez kontrahenta w roku 2000 w kwocie 1.293,44 zł.
- 0,1 % prowizji od ubezpieczeń – 84,64 zł.
§ 242 – wpływy do budżetu nadwyżki środków obrotowych zakładów budżetowych oraz części zysku gospodarstwa pomocniczego – kwota 143,43 zł stanowi 50 % zysku gospodarstwa pomocniczego za rok 2000.
Na dzień 31.12.2001 r. z tytułu dochodów budżetowych wystąpiły należności do zapłaty w kwocie 1.533,36 zł, w tym:
- za dzierżawę terenu – 1.400, 00 zł
- naliczone odsetki – 133,36 zł.
Firma Handlowo-Usługowo-Produkcyjna „Pod Skałką” w Nowej Słupi otrzymała stosowne wezwania do uregulowania należności.
Uzyskane dochody budżetowe odprowadzane były terminowo na rachunek Urzędu Skarbowego z tytułu należności budżetowych, a w przypadku nieterminowego uregulowania zapłaty naliczono odsetki zgodnie z obowiązującymi przepisami.
WYDATKI BUDŻETOWE
Wykonanie wydatków budżetowych w poszczególnych rozdziałach i paragrafach przedstawia się następująco:
§ Nazwa paragrafu Plan Wykonanie % wykonania
Rozdział 92501
3020 Nagrody i wydatki osobowe nie zaliczane do wynagrodzeń 36.520 30.543 83,63
4010 Wynagrodzenia osobowe 1249.685 1249.646 100
4040 Dodatkowe wynagrodzenie roczne 92.028 92.027 100
4110 Składki na ubezp. społeczne 243.172 243.103 99,97
4120 Składki na Fundusz Pracy 33.289 33.312 100
4140 Wpłaty na PFRON 8930 8943 100,14
4210 Zakup materiałów i wyposażenia 81.080 81.078 99,99
4240 Zakup pomocy naukowych i książek 4.000 4.024 100,61
4260 Zakup energii 12.300 12.246 99,56
4270 Zakup usług remontowych 4.800 4.965 103,42
4300 Zakup usług pozostałych 96.375 96.351 99,97
4410 Podróże służbowe krajowe 20.720 20.698 99,89
4430 Różne opłaty i składki 5350 5335 99,70
4440 Odpisy na ZFŚS 32.992 32.992 100,00
4500 Podatki i opłaty na rzecz budżetu gmin 77.270 77.270 100,00
6050 Wydatki inwest. j. b. 88.500 67.577 76,35
6060 Wydatki na zakupy inwest. j. b. 66.500 56.449 84,88
Razem rozdział 92501 2.153.511 2.116.559 98,28
Rozdział 92597
2610 Dotacja dla gospodarstwa pomocniczego 160.097 137.637 85,97
Razem rozdział 92597 160.097 137.637 85,97
OGÓŁEM (rozdz. 92501+92597) 2.313.608 2.254.196 97,43
Wydatki budżetowe wykonane zostały w 97,43 %. Nie zrealizowano wydatków w pełnej wysokości z uwagi na dokonaną blokadę środków w planie wydatków budżetowych (pismo ZF-382/169/01 KZPN z dnia 12.10.2001) w wysokości 59.400 zł. Nie wydatkowano kwoty 12,36 zł, która w obowiązującym terminie została zwrócona na rachunek KZPN.
Środki finansowe wydatkowane były zgodnie z zatwierdzonym planem finansowym oraz planowanym ich przeznaczeniem. Dokonywano niezbędnych zakupów materiałów do działalności bieżącej.
Nie realizowano ważniejszych zadań rzeczowych odnośnie remontów budynków z uwagi na ograniczone środki finansowe. Część remontu budynków lub mieszkań wykonano systemem gospodarczym z zakupionych materiałów.
GOSPODARSTWO POMOCNICZE
Wykonanie przychodów, kosztów i wyniku finansowego gospodarstwa pomocniczego przedstawia się następująco – dział 925 rozdział 92597:
Lp. Wyszczególnienie Plan wykonanie % wykonania
1. PrzychodyW tymˇ wpływy z usługˇ wpływy ze sprzedaży wyrobów i skł. majątkowych,ˇ pozostałe odsetkiˇ wpływy z różnych dochodówˇ inne zwiekszeniaˇ dotacja z budżetu 1.067.000472.269434.634160.097 1.097.009474.762442.15910.97120.67810.802137.637 102,81100,53101,7385,97
2. Koszty i inne obciążeniaw tym:ˇ wynagrodzenia osobowe,ˇ dodatkowe wynagrodzenie roczne,ˇ składki na ZUS,ˇ składki na Fundusz Pracy,ˇ pozostałe koszty 1.067.000424.89034.36887.51011.992508.240 1.097.009424.92334.28685.00011.647541.153 102,81100,0199,7697,1397,12106,48
3. ˇ Wynik finansowy 0 0
1. Przychody gospodarstwa pomocniczego:
Wykonanie planu przychodów w 102,81 % spowodowane jest:
a) sprzedażą drewna – ilościowy plan sprzedaży drewna w wysokości 2917 m3 na kwotę 390.334 zł, wykonano 3.547 m3 za kwotę 431.753 zł. Ilościowy plan sprzedaży drewna wykonano w 121,6 % natomiast wartościowy plan 110,61 %.
b) przychody ze sprzedaży:
ˇ biletów wstępu do Muzeum oraz zajęcia edukacyjne – plan 120.000 zł wykonano 125.521 zł tj. 104,6 %
ˇ biletów wstępu na teren parku – plan 185.000 zł wykonano 195.239 zł tj. 105,53 %. Sprzedano 122668 szt. biletów wstępu ulgowych oraz 42800 szt. normalnych.
2. Koszty i inne obciążenia:
Zatwierdzony plan kosztów gospodarstwa pomocniczego w kwocie 1.067.000 zł. wykonano w wysokości 1.097.009 zł., co stanowi 102,81 %.
Zadania rzeczowe wg poszczególnych typów działalności wykonywane były zgodnie z rocznymi planami ochrony.
7. Omówienie działalności Rady Naukowej Parku
A. Posiedzenie w dniu 12 stycznia 2001 r. w Bodzentynie:
Najważniejszym punktem obrad było wręczenie nominacji członkom Rady. Następnie nowo powołana Rada w drodze głosowania wybrała ze swojego grona przewodniczącego, którym został prof. dr hab. A. Kowalkowski, wiceprzewodniczącego (prof. dr hab. K. Gądek) oraz członków prezydium.
Omawiany był nowy projekt „Regulaminu prowadzenia badań naukowych na terenie ŚPN”.
B. Posiedzenie w dniu 30 marca 2001 r. na Świętym Krzyżu:
Zebrani zatwierdzili projekt Regulaminu Rady ŚPN. Dyrektor ŚPN przedstawił sprawozdanie z działalności Parku w 2000 r. oraz plan na 2001 r. Po dyskusji Rada pozytywnie zaopiniowała zarówno plan, jak i sprawozdanie. Omawiany był również projekt wydania materiałów z sesji jubileuszowej oraz zagospodarowania Świętego Krzyża.
C. Posiedzenie w dniu 25 czerwca 2001 r. na Świętym Krzyżu:
W trakcie posiedzenia Rada dyskutowała nad „Regulaminem prowadzenia badań naukowych na terenie ŚPN” oraz projektem „Zasad prowadzenia działalności naukowej w parkach narodowych” przedstawionych przez dr D. Zawadzką. Wiele uwagi członkowie Rady poświęcili nowej koncepcji zagospodarowania budynku Muzeum Przyrodniczo-Leśnego na Świętym Krzyżu.
8. Omówienie przeprowadzonych kontroli wewnętrznych i zewnętrznych, działalności mandatowej, oskarżyciela publicznego, skarg i zażaleń.
Kontrole wewnętrzne:
Kontrole przeprowadzano na bieżąco zgodnie z planem kontroli wewnętrznych.
Kontrolami objęto następujące zagadnienia:
ˇ bieżąca, merytoryczna i rachunkowa kontrola dokumentacji płacowej,
ˇ prawidłowość wykonania zadań we wszystkich działach gospodarstwa pomocniczego zgodnie z rocznymi planami ochrony,
ˇ stan sprzętu w magazynkach p.poż. przy osadach służbowych oraz kontrola przestrzegania przepisów przeciwpożarowych,
ˇ prawidłowość zagospodarowania drewna,
ˇ prowadzenie gospodarki magazynowej,
ˇ prowadzenie ewidencji wydanych sortów mundurowych,
ˇ kontrola należności i zobowiązań na kontach rachunkowych ŚPN i Gospodarstwa Pomocniczego przy ŚPN,
ˇ oznakowanie i otablicowanie szlaków turystycznych i ścieżek poznawczych,
ˇ ciągłość i prawidłowości sprzedaży biletów wstępu do parku,
ˇ terminowość i prawidłowość wykaszania łąk śródleśnych,
ˇ kontrola zasiłków rodzinnych i naliczania składek wynikających z ustawy o ubezpieczeniach społecznych,
ˇ stan zaśmiecania lasu i utrzymanie porządku przy drogach oraz szlakach turystycznych,
ˇ oznakowanie i otablicowanie stref ochrony ścisłej oraz poziom zaśmiecania i penetracji przez miejscową ludność,
ˇ stan szlaków turystycznych i urządzeń turystycznych (stan techniczny, estetyka, czystość),
ˇ prawidłowość i terminowość wykonania pielęgnacji upraw,
ˇ prawidłowość wykonania i napraw rowów granicznych oraz przekopania nielegalnych wjazdów do parku,
ˇ prowadzenie kancelarii przez leśniczych,
ˇ kontrola przeglądowa stanu sanitarnego i zdrowotnego drzewostanów,
ˇ kontrola przejezdności dróg oraz porządkowania terenów przyległych do dróg publicznych i szlaków turystycznych,
ˇ prawidłowość wykonania cieć pielęgnacyjnych, przebudowy i sanitarnych,
ˇ prawidłowość manipulacji, cechowania, pomiaru i klasyfikacji drewna,
ˇ kontrola przestrzegania przepisów bhp,
ˇ kontrola pni nielegalnego pozyskania.
Kontrole zewnętrzne:
ˇ 15 – 16.03.2001 r. Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Kielcach – Kontrola przestrzegania przepisów p.poż..
ˇ 23 – 24.05.2001 r. Państwowa Inspekcja Pracy, Okręgowy Inspektorat Pracy w Kielcach – Kontrola w zakresie prawa pracy i bhp.
ˇ 10.07.2001 r. Wojewódzki Inspektorat Kontroli ZUS, Kielce – Kontrola rozliczeniowa za rok 1999 Gospodarstw Pomocniczego przy ŚPN.
ˇ 23.07 – 03.08.2001 r. Krajowy Zarząd Parków Narodowych – Zatrudnienie, świadczenia w zakresie bhp, prawo budowlane, gospodarka zasobami mieszkaniowymi, informatyka, realizacja zaleceń NIK.
ˇ 14.08.2001 r. Archiwum Państwowe w Kielcach – Kontrola archiwum zakładowego.
Omówienie działalności mandatowej, oskarżyciela publicznego, skarg i zażaleń:
W 2001 r. nałożono 10 mandatów karnych za kwotę 630 zł. Upoważnionych do nakładania mandatów karnych jest 25 osób. Straż Parku nałożyła 4 mandaty karne na kwotę 230 zł. Mandaty nakładano za wykroczenia przeciwko przepisom o ochronie przyrody. W sprawach kierowanych do kolegium do spraw wykroczeń oraz sądów uczestniczy oskarżyciel publiczny wskazany przez Dyrektora Parku. Jest przygotowany do popierania oskarżeń w danych sprawach lub wykroczeniach. Czynność tą wykonuje w większości wypadków Komendant Straży Parku. Skarg i zażaleń na działalność funkcjonariuszy Straży Parku nie odnotowano w roku sprawozdawczym 2001.
9. Współpraca z władzami i innymi organizacjami w kraju i za granicą, w tym z Lasami Państwowymi
ŚPN prowadzi szeroką współpracę z różnymi instytucjami i organizacjami, dlatego przedstawione zostanie jedynie kilka przykładów. Na szczególne podkreślenie zasługuje dobra współpraca z RDLP w Radomiu, która polega na udostępnianiu terenu Parku gościom RDLP oraz ich obsłudze turystyczno-informacyjnej, wymieniane są informacje z zakresu ochrony lasu. Zespół Ochrony Lasu w Radomiu corocznie dokonuje wizji terenowych w ŚPN na prośbę Dyrekcji Parku. Ponadto RDLP udziela Parkowi pomocy w szkoleniach z zakresu gospodarki drewnem, p. poż., zwalczania szkodnictwa leśnego oraz w innych przypadkach w miarę potrzeb i możliwości.
Dobrze układa się współpraca z okolicznymi nadleśnictwami. Na wspólnych spotkaniach ustala się zasady współdziałania w zakresie szkodnictwa leśnego, polityki cenowej na drewno, korzystania z bazy nasiennej oraz w bieżących sprawach dot. działania naszych jednostek w bliskim sąsiedztwie.
Współpraca z innymi instytucjami przebiega podobnie, jak w latach poprzednich. Do ważniejszych organizacji i instytucji, z którymi Park współpracuje należy: Liga Ochrony Przyrody (publikowanie prac pracowników Parku w pismach regionalnych), Polskie Towarzystwo Leśne (udział w sympozjach, konferencjach, wyjazdy organizowane przez PTL, pomoc Parku w organizacji imprez, gdy część z nich, np. wycieczka terenowa, odbywa się na terenie Parku), Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa, Polskie Towarzystwo Entomologiczne (współpraca z dwiema ostatnimi organizacjami ma charakter podobny, jak w przypadku PTL). Park prowadzi szerszą współpracę z Akademią Świętokrzyską. Polega ona m.in. na udostępnianiu terenu i pomieszczeń do działalności Stacji Geoekologicznej na Świętym Krzyżu. Ponadto Park udostępnia teren do badań pracownikom naukowym Akademii Świętokrzyskiej, na terenie Parku realizowanych jest również szereg prac magisterskich studentów Akademii.
Park współpracuje również z lokalnymi samorządami oraz ze Związkiem Gmin Gór Świętokrzyskich utworzonym przez 7 gmin położonych w otulinie Parku. Głównym celem związku jest współpraca gmin w zakresie zagospodarowania śmieci.
Szeroko zakrojoną współpracę ze szkołami, organizacjami proekologicznymi i innymi instytucjami prowadzą pracownicy edukacyjni Parku. Współpraca zagraniczna to przede wszystkim realizacja badań monitoringowych wspólnie z Daugavpis Universitate z Łotwy.
Ponadto Park współpracuje z lokalną i krajową prasą, radiem i TV. Pracownicy Parku biorą udział w przygotowaniu audycji i programów, najczęściej przeznaczonych dla dzieci i młodzieży.
10. Realizacja wniosków zawartych w analizie z 2000 roku, a dotyczących 2001 r.:
W 2001 r. uruchomiono w pełnym zakresie działalność Ośrodka Edukacji Ekologicznej przy ŚPN w Bodzentynie (należy rozszerzyć działalność na lokalną społeczność zamieszkałą w Parku i otulinie).
Uzyskano środki finansowe z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na następujące zadania:
ˇ Wyposażenie Ośrodka Edukacji, Pracowni Naukowo-Badawczej i Centrum Zarządzania ŚPN.
ˇ Rozbudowa bazy dydaktycznej ŚPN.
ˇ Budowa biologicznych, przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie ŚPN,
ˇ Ochrona ekosystemów ŚPN przed szkodnictwem,
ˇ Prace pielęgnacyjno-ochronne w ŚPN.
Z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej uzyskano środki na wydawnictwa edukacyjne o ŚPN. Z Fundacji EkoFundusz uzyskano środki na wykaszanie łąk śródleśnych w celu ochrony różnorodności biologicznej ŚPN.
Z powodu braku środków finansowych nie rozpoczęto prac nad założeniem systemu stałych powierzchni kołowych celem skutecznego monitorowania zmian zachodzących w ekosystemach Parku.
11. Wnioski w zakresie poprawy organizacji, funkcjonowania, rozwoju działalności i ochrony parku:
W 2002 roku należy dążyć do realizacji wniosków z roku poprzedniego. Dyrekcja Parku ustali priorytety zadań i będzie je kolejno realizować w zależności od wielkości uzyskanych środków finansowych.
Obecnie można przyjąć następujące zadania priorytetowe dla Świętokrzyskiego Parku Narodowego:
1. Zwiększenie skuteczności zwalczania szkodnictwa leśnego na terenie Parku poprzez m.in. uzyskanie dodatkowych etatów dla Straży Parku oraz modernizację łączności bezprzewodowej.
2. Rozszerzenie działalności Ośrodka Edukacji Ekologicznej przy ŚPN w Bodzentynie ze szczególnym nastawieniem na prowadzenie edukacji wśród członków lokalnej społeczności zamieszkałej na terenie Parku i w otulinie.
3. Wstrzymanie dewastacji zabytków klasy „O” znajdujących się na obszarze ŚPN oraz wyprowadzenie ścieków poza granice Parku, wykorzystując istniejące gminne oczyszczalnie ścieków.
4. Wykorzystanie wszelkich możliwości uzyskania środków finansowych z fundacji i funduszy celowych z przeznaczeniem na rozwój form ochrony czynnej oraz rozszerzenie prowadzonej działalności edukacyjnej.
5. Rozpoczęcie prac nad założeniem systemu stałych powierzchni kołowych celem skutecznego monitorowania zmian zachodzących w ekosystemach leśnych i nieleśnych Parku.
Załączniki do analizy działalności za 2001 r.
1. Zestawienie powierzchni według kategorii użytkowania (stan na 31 grudnia 2001 roku zgodnie ze sprawozdaniem GUS)
2. Zestawienie powierzchni według kategorii ochronności (stan na 31 grudnia 2001 roku).
3. Zestawienie powierzchni wg gmin (stan na 31 grudnia 2001 roku) w ha.
4. Działalność naukowa i dydaktyczna.
5. Wykaz prac naukowo-badawczych realizowanych w 2001 r.
6. Zestawienie zadań finansowanych z NFOŚiGW i innych źródeł (kwoty w tys. zł)
7. Powierzchnia i wydajność szkółek w roku 2000 i 2001 r. oraz rozliczenie materiału sadzeniowego w tys.szt.
8. Odnowienie i pielęgnowanie lasu (w ha).
9. Ochrona lasu.
10. Sprzedaż drewna (w m3).
11. Ośrodki Zachowawczej Hodowli Zwierząt w parku narodowym.
12. Liczebność wybranych gatunków zwierząt w parku narodowym.
13. Ochrona zwierząt łownych.
14. Analiza odstrzałów redukcyjnych zwierzyny w 2001 r.
15. Czynna ochrona nieleśnych ekosystemów lądowych w 2001r.
16. Turystyka i komunikacja.
17. Zatrudnienie i wynagrodzenia.
18. Wypadki przy pracy.
19. Majątek parku.
20. Zestawienie zadań związanych z usuwaniem skutków powodzi w parkach narodowych.
21. Wykaz pożarów jakie wystąpiły w parku narodowym w 2001 r.
22. Roczne sprawozdanie z ochrony parków narodowych przed szkodnictwem w 2001r.
23. Informatyka.