1. Wstęp.
1.1. Podział administracyjny:
Świętokrzyski Park Narodowy – łącznie z gruntami obcej własności obejmuje powierzchnię 7626,45 ha. Własność Skarbu Państwa w zarządzie ŚPN wynosi 7463,4848 ha. Ponadto w zarządzie ŚPN znajduje się 5,67 ha gruntów Skarbu Państwa położonych w miejscowości Psary-Kąty poza administracyjną granicą Parku (zakupiona w 1997 r. osada służbowa wraz z gruntami rolnymi). Własność Skarbu Państwa w Zarządzie ŚPN stanowi jeden Obręb Ochronny podzielony na 9 Obwodów Ochronnych:
1. Święty Krzyż – 1005,45 ha
2. Góra Chełmowa – 351,25 ha
3. Dębno – 780,17 ha
4. Dąbrowa – 893,6481 ha
5. Podgórze – 840,8467 ha
6. Jastrzębi Dół – 736,36 ha
7. Święta Katarzyna – 990,64 ha
8. Klonów – 1049 ,79 ha
9. Psary – 815,33 ha.
Ponadto do O.O. Psary jest dołączona zakupiona w 1997 r. w Psarach-Kątach osada służbowa wraz z gruntami rolnymi 5,67 ha.
Wszystkie obwody ochronne podzielone są na dwa obchody ochronne, wyjątek stanowi O. O. Góra Chełmowa, który ze względu na małą powierzchnię (351,25 ha) jest jednocześnie obchodem ochronnym.
Powierzchnia ŚPN w zarządzie Parku:
1. Lasy – razem – 7187,7371 ha
w tym: grunty zalesione -7078,1271 ha
grunty niezalesione – 0,50 ha
grunty związane z gosp. leśną – 109,11 ha
2. Grunty nieleśne – razem – 275,7477 ha
w tym: grunty zadrzew. i zakrzew. – 2,50 ha
grunty rolne – 222,8277 ha
wody – 1,74 ha
tereny komunikacyjne – 0,18 ha
tereny osiedlowe – 4,36 ha
nieużytki – 44,14 ha
Ogółem – 7463,4848 ha
Ponadto w zarządzie ŚPN poza granicami Parku znajdują się:
1. Lasy – grunty związane z gosp. leśną – 0,20 ha
2. Grunty nieleśne – grunty rolne 5,47 ha
(Osada służbowa położona w Psarach-Kątach – razem 5,67 ha).
Powierzchnia rezerwatów ścisłych wynosi 1731,30 ha.
Park położony jest na terenie następujących gmin:
(dotyczy tylko gruntów Skarbu Państwa w zarządzie ŚPN)
Miasto Bodzentyn – 16,88 ha
Gmina Bodzentyn – 4088,2648 ha
Gmina Bieliny – 882,14 ha
Gmina Górno – 7,21 ha
Gmina Łączna – 525,22 ha
Gmina Masłów – 104,65 ha
Gmina Nowa Słupia – 1839,12 ha
Razem – 7463,4848 ha
Ponadto w gminie Bodzentyn – 5,67 ha gruntów Skarbu Państwa w zarządzie ŚPN (osada służbowa położona w Psarach-Kątach).
Sytuacja własnościowa ŚPN przedstawia się następująco:
Grunty Skarbu Państwa – 7492,1048 ha
w zarządzie Parku – 7463,4848 ha
w innym zarządzie – 28,62 ha
w tym: Centrum Usług Satelit. – 15,42 ha
RTV Centrum Nadawcze – 0,39 ha
Zarząd Dróg Publicz. – 12,81 ha
Inna własność – 134,3452 ha
Prywatna – 123,5752 ha
Pozostała 10,77 ha
w tym Klasztor O.O. Oblatów na Św. Krzyżu – 3,97 ha
Dom wycieczkowy PTTK – 2,23 ha
Miasto i gmina Bodzentyn – 3,69 ha
Gmina Bieliny – 0,88 ha
Ogółem – 7626,45 ha
Ponadto w zarządzie ŚPN znajduje się 5,67 ha gruntów Skarbu Państwa położonych w miejscowości Psary-Kąty poza administracyjną granicą Parku (zakupiona w 1997 r. osada służbowa wraz z gruntami rolnymi).
Wokół Parku jest utworzona otulina o powierzchni 20780,40 ha.
Wg stanu na dzień 31.12.2002 r. Świętokrzyski Park Narodowy posiada założone księgi wieczyste dla gruntów Skarbu Państwa w zarządzie Świętokrzyskiego Parku Narodowego na ogólną powierzchnię 6401,0214 ha.
W latach ubiegłych Świętokrzyski Park Narodowy złożył do właściwych Wydziałów Ksiąg Wieczystych Sądów Rejonowych wnioski o założenie ksiąg wieczystych dla nieruchomości Skarbu Państwa w zarządzie ŚPN na ogólną powierzchnię 1056,6286 ha.
Ponadto ŚPN przygotowuje dokumentację w celu złożenia wniosku o ujawnienie Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości położonych w obrębie Nowa Słupia o łącznej powierzchni 5,8348 ha.
1.2. Wykupy gruntów i budynków:
W 2002 r. wykupiono łącznie 1,4329 ha gruntów rolnych od prywatnych właścicieli.
W granicach Świętokrzyskiego Parku Narodowego znajduje się 123,5752 ha gruntów prywatnej własności.
Tak znaczny udział gruntów prywatnej własności utrudnia realizację zadań ochronnych na terenie Parku. Ograniczenie przez prywatnych właścicieli dotychczasowych form użytkowania łąk (koszenia łąk i wypasu) pociąga za sobą sukcesję roślinności leśnej, co powoduje zmniejszenie różnorodności biologicznej. Wśród ustępującej roślinności znajdują się też gatunki rzadkie i chronione. Ponadto szczególnie w okresie wiosennym przed rozwojem roślinności, nie koszone łąki z suchymi resztkami roślin stanowią zagrożenie pożarowe. Często ogień z łąk przenosi się na sąsiadujące z nimi tereny leśne.
Wykup gruntów prywatnej własności pozwoli w większym stopniu realizować podstawowe zadanie Parku, jakim jest ochrona przyrody. Ze swej strony Park dołoży starań w uzyskaniu zgody prywatnych właścicieli na sprzedaż gruntów i przygotowanie przez nich niezbędnych dokumentów (uregulowanie sytuacji własnościowej, założenie ksiąg wieczystych).
Zgodnie z planem ochrony ŚPN i jego otuliny tom VI – operat ochrony ekosystemów leśnych i nieleśnych część ogólna, powierzchnia łąk i pastwisk śródleśnych (grunty prywatne) zasługujących na ochronę wynosi 33,71 ha. Kwalifikując do ochrony poszczególne łąki i pastwiska śródleśne kierowano się następującymi kryteriami: walory przyrodnicze, walory krajobrazowe, historyczne, kształt i wielkość powierzchni.
W pierwszej kolejności Świętokrzyski Park Narodowy będzie dążył do wykupu od prywatnych właścicieli łąk i pastwisk śródleśnych zakwalifikowanych przez autorów planu ochrony jako zasługujące na ochronę. Wytypowane do ochrony łąki i pastwiska zachowały jeszcze swój charakter (ekosystemów łąkowych), który powinien być utrzymywany poprzez czynną formę ochrony przyrody.
Inną grupą gruntów prywatnych, które powinny zostać wykupione są śródleśne enklawy i grunty położone na granicy ŚPN zagrożone wykupem przez innych właścicieli prywatnych. Powierzchnia tych gruntów wynosi 11,43 ha.
Ponadto część prywatnych gruntów jest położona w bezpośrednim sąsiedztwie stref ochrony ścisłej (np. w sąsiedztwie Czarnego Lasu). Prowadzona na tych działkach działalność gospodarcza przez prywatnych właścicieli wywiera wpływ na procesy przyrodnicze zachodzące w tych rezerwatach. Bardzo utrudnione jest też egzekwowanie zakazów wstępu na teren objęty ochroną ścisłą. W związku z powyższym należy dążyć do ich wykupu. Również ze względu na duże walory krajobrazowe łąk należałoby wykupić prywatne działki i objąć je ochroną czynną. Powierzchnia gruntów prywatnych objęta powyższą kategorią wynosi 18,9871 ha
Aby w pełni realizować zadania ochronne na terenie Parku należy dążyć do wykupu pozostałych gruntów prywatnej własności (powierzchnia 59,4481 ha).
1.3. Plan zagospodarowania przestrzennego
Świętokrzyski Park Narodowy wraz z otuliną położony jest na obszarze 8 gmin tj. Bieliny, Bodzentyn, Górno, Nowa Słupia, Łączna, Masłów (otulina), Pawłów (otulina), Łagów (otulina).
Sam Park nie posiada oddzielnego planu zagospodarowania przestrzennego.
Wszystkie wyżej wymienione gminy posiadają miejscowe plany ogólne zagospodarowania przestrzennego, które były opracowane w latach 1991-1994. Plany te, wg obowiązujących przepisów prawnych utracą swoją ważność w dniu 31.12.2003 r. We wszystkich mpzp za wyjątkiem gminy Masłów ujęta została problematyka dotycząca zapewniania ochrony terenów ŚPN poprzez obowiązek uzgadniania z Dyrekcją SPN wszelkich przedsięwzięć inwestycyjnych realizowanych na terenach otuliny SPN. W mpzp gminy Bieliny, Bodzentyn, Górno, Nowa Słupia i Łączna ustanowiona została ochronna strefa ekotonowa o szerokości 100-200m. W strefie tej istnieje zakaz realizacji nowych obiektów kubaturowych. Ze strefy tej zostały wyłączone tereny zabudowy miejscowej – zagrodowej w Psarach Podlesiu oraz tereny zabudowy usługowej – usług turystycznych usytuowane w Hucie Szklanej gm. Bieliny, Nowej Słupi przy ul. Świętokrzyskiej oraz wyznaczone w mpzp gm. Bodzentyn tereny zabudowy mieszkaniowo-usługowo-turystycznej w Świętej Katarzynie.
Generalnie należy stwierdzić, że obowiązujące zakazy zabudowy w strefie ekotonowej ŚPN są przez gminy przestrzegane. Odstępstwa od w/w zakazów dotyczą jedynie uzupełnienia zabudowy w istniejących siedliskach zagrodowych, a w trzech przypadkach dotyczyły realizowania nowych siedlisk zagrodowych.
Wszystkie przedsięwzięcia inwestycyjne realizowane zarówno w strefie ekotonowej jak i na obszarze otuliny SPN są przez służby budowlane uzgadniane z Dyrekcją ŚPN. Uzgodnienia te dotyczą całej procedury wydawania decyzji ustalania warunków zabudowy i zagospodarowania terenu jak i decyzji zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielania pozwolenia na budowę.
W przypadku wyrażenia sprzeciwu przez SPN dla realizowanej inwestycji właściwe służby Urzędów Gmin uwzględniają zgłoszone przez SPN sprzeciwy w prowadzonych postępowaniach administracyjnych.
Aktualnie wszystkie gminy położone na terenie ŚPN i jego otuliny posiadają opracowane i zatwierdzone „Studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy”, w których uwzględnione zostały zapisy ustaleń Planu Ochrony SPN i jego otuliny zatwierdzonego Zarządzeniem nr 58 Ministra Środowiska z dnia 29.11.2000 r.
Wszystkie gminy podjęły również uchwały o przystąpieniu do opracowań mpzp gmin, a gmina Łączna opracowała już projekt mpzp całego terenu gminy, który aktualnie jest wyłożony do publicznego wglądu. Plan ten został uzgodniony przez SPN.
1.4. Kronika parku narodowego
Opracowano kroniki za lata 1998-1999.
1.5. Łączność
Łączność bezprzewodowa ( stan na 31.12.2002 r.).
- radiotelefony stacjonarne – 24 szt.
w tym Motorola M 216 – 21 szt.
Motorola GM 360 – 2 szt.
Yaesu FTL 1011 – 1 szt.
- radiotelefony samochodowe – 10 szt.
w tym Motorola M 216 – 5 szt.
Motorola GM 360 – 5 szt.
- radiotelefony nasobne – 41 szt.
w tym Motorola P 200 – 28 szt.
Motorola GP 340 – 13 szt.
- stacja przekaźnikowa – 1 szt.
Potrzeby:
- zakup i montaż 5 szt. radiotelefonów stacjonarnych Motorola GM 360 wraz z instalacjami antenowymi,
- wymiana 16 szt. anten do radiotelefonów stacjonarnych M 216 ( zmiana częstotliwości i odstępu sąsiedniokanałowego).
Potrzeby zostaną zrealizowane w maju 2003 r. zgodnie z umową z NFOŚiGW na modernizację sieci radiokomunikacji ruchomej lądowej w ŚPN.
Łączność przewodowa (stan na 31 12.2002 r.).
- 23 przyłącza telefoniczne.
Potrzeby:
- 8 przyłączy telefonicznych.
2. Zagrożenia wypełniania podstawowych funkcji Parku
2.1. Abiotyczne
Najważniejszymi czynnikami abiotycznymi mającymi wpływ na stan zdrowotny drzewostanów w ŚPN są: mróz, okiść, susza, wichury, wahania poziomu wód gruntowych oraz zakwaszenie wód powierzchniowych i gleby.
W 2002 r. na skutek silnych wiatrów w styczniu, lutym, marcu i październiku powstały szkody w drzewostanach Parku – 2 030 m3 złomów i wywrotów.
Podobnie jak w latach ubiegłych, w dalszym ciągu niekorzystnie kształtuje się pH wód powierzchniowych na obszarze Łysogór. Obecnie pH waha się między 3,75 a 5,12; przy czym źródła są bardziej zakwaszone niż potoki. Wody powierzchniowe na północnym stoku Łysogór charakteryzują się niższym pH niż na stoku południowym.
W ŚPN występuje znaczne zróżnicowanie zakwaszenia gleb. Szczególnie niekorzystna sytuacja ma miejsce w Łysogórach. Oprócz niskiego pH istnieje szereg czynników silnie oddziałujących na faunę i florę glebową i wpływających na biologiczne osłabienie drzew. Należy do nich m.in. wysoka zawartość metali ciężkich, zwłaszcza glinu, przy jednocześnie niskiej zawartości azotu, fosforu, wapnia, magnezu, potasu i żelaza.
W celu przeciwdziałania zagrożeniom wykonywane były cięcia sanitarne oraz usuwanie złomów i wywrotów z pozostawieniem posuszu jałowego. W 2002 r. nie prowadzono dolomitowania strumieni w celu zwiększenia odczynu Ph.
2.2. Biotyczne
Do czynników biotycznych mających wpływ na leśne ekosystemy ŚPN zaliczane są owady z grupy foliofagów, kambiofagów i ksylofagów. Wyniki kontroli prognostycznych wskazują, że należące do liściożerców zwójki jodłowe w ostatnich latach nie wykazują tendencji do masowego pojawu. Zarówno w drzewostanach jodłowych, jak i sosnowych nie stwierdzono również zagrożenia ze strony korników.
Jak co roku prowadzono lustrację żeru zwójek jodłowych, wykładanie pułapek feromonowych oraz jesienne poszukiwania owadów w ściółce.
2.3. Turystyczne i komunikacyjne
Podobnie jak w latach ubiegłych główną formą ruchu turystycznego w Parku była turystyka piesza. Zagrożenia dotyczyły głównie sąsiedztwa szlaków turystycznych. Wśród wielu form degradacji wymienić należy takie jak: wydeptywanie, zrywanie kwitnących roślin, łamanie gałęzi i młodych drzew, kaleczenie drzew okazałych oraz płoszenie zwierzyny.
Wydeptywanie prowadzi do poszerzenia istniejących szlaków oraz powstania dzikich skrótów. Na stromych zboczach proces ten prowadzi do uruchomienia erozji, skutkiem której jest powstawanie między innymi głębokich rynien rozcinających zwietrzelinę do litej skały. Zniszczenia roślin powodują ich karłowacenie, osłabienie czy wręcz wyginięcie. Zmiany mechaniczne gleby oraz eutrofizacja powodują wkraczanie roślin synantropijnych. Hałas i płoszenie zwierzyny może powodować zmianę gniazdowania chronionych gatunków fauny.
Głównymi zagrożeniami komunikacyjnymi są: hałas, trudności w migracji zwierząt, zaśmiecanie terenów przyległych do dróg.
W celu przeciwdziałania konfliktom pomiędzy ochroną przyrody a turystyką opracowano w ŚPN Projekt Parkowego Systemu Informacji, który polegał będzie między innymi na odpowiednim zagospodarowaniu wejść na szlaki turystyczne, gdzie zwiedzający muszą być poinformowani o zasadach zwiedzania oraz niezbędnych zakazach i ograniczeniach. Informacje te muszą być podane w taki sposób aby zwiedzający czuli się pożądanymi gośćmi, świadomie i odpowiedzialnie uczestniczącymi w poznawaniu terenów o dużych walorach przyrodniczych.
Działania bezpośrednie polegały bieżącym usuwaniu śmieci, konserwacji szlaków turystycznych, uzupełnieniu ubytków poerozyjnych kierowaniu spływającej wody do wnętrza drzewostanów oraz likwidacji nielegalnych zejść ze szlaków poprzez wykonanie barier i ogrodzeń.
W celu przeciwdziałania zagrożeniom komunikacyjnym prowadzono w 2002 roku uzgodnienia z projektantem modernizacji dróg przebiegających przez teren parku w ramach tzw. Małej Pętli Świętokrzyskiej.
2.4. Inne
Jak w latach ubiegłych poważnym zagrożeniem były kradzieże drewna, stroiszu i choinek oraz kłusownictwo.
Poza bezpośrednimi akcjami oraz służbą patrolową stosowano zabezpieczenia w postaci konserwacji istniejących rowów granicznych, przekopania miejsc nielegalnych wjazdów oraz zabezpieczenie najcenniejszych fragmentów ogrodzeniami żerdziowymi.
3. Analiza wypełniania podstawowych funkcji parku
3.1. Ochrona ekosystemów leśnych
Działania ochronne podejmowane w SPN realizowane są w oparciu o istniejący Plan Ochrony Świętokrzyskiego Parku Narodowego i otuliny. Stanowi on podstawę opracowywanych rocznych planów ochronnych (wniosków) opiniowanych przez Radę parku i zatwierdzonych przez Ministra Środowiska.
Rozmiar i zakres prowadzonych prac określony jest podczas lustracji drzewostanów, propozycji projektów działań przedstawionych przez osoby merytorycznie odpowiedzialne zgodnie z rzeczywistymi bieżącymi oraz perspektywicznymi potrzebami hodowlano- ochronnymi.
Działania ochrony czynnej prowadzi się tylko na obszarach ochrony częściowej, na obszarach ochrony ścisłej ochrona polega na nie ingerowaniu w zachodzące procesy, utrzymanie istniejącego stanu i walce ze szkodnictwem leśnym (likwidowanie dzikich przejazdów, umieszczaniu tablic informacyjnych, systematycznym patrolowaniu.
3.1.1. Cięcia przebudowy, pielęgnacyjne i sanitarne
Cięcia pielęgnacyjne:
Wykonane zabiegi pielęgnacyjno – ochronne mają na celu odsłonięcie naturalnych odnowień, zróżnicowanie gatunkowe i wiekowe, poprawę stanu zdrowotnego przez doprowadzenie składu gatunkowego do zgodnego ze zbiorowiskiem roślinnym dla danego siedliska.
Pozyskanie drewna w ramach zabiegów pielęgnacyjnych i ochronnych w Świętokrzyskim Parku Narodowym w latach 1998-2002.
Rok Użytki rębne w(m3) Użytkowanie przedrębne
Czyszczenia Trzebieże Sanitarne i przygodne Razem(m3)
(ha) (m3) (ha) (m3) sanit. (m3) przygod. (m3)
1998 245,00 72,30 27,00 106,15 1361,00 1212,00 1072,00 3917,00
1999 182,00 84,86 37,00 114,82 1061,00 1221,00 1018,00 3519,00
2000 652,00 100,80 61,00 185,68 552,00 875,00 1015,00 3155,00
2001 64,55 59,98 70,99 178,84 1327,34 908,00 1464,07 3834,95
2002 – 61,30 47,00 141,64 1024,00 953,00 2224,00 4248,00
Planowany na 2002 rok roczny rozmiar pozyskania grubizny w trakcie wykonywania zabiegów pielęgnacyjno-ochronnych w ilości 2.770 m3 wykonany został w ilości 4.248 m3.
Rozmiar wykonanych zabiegów w 2002 r.
- zabiegi stabilizujące
plan : wykonanie
pow: 146,91 ha pow: 141,46
masa: 1.056 m3 masa: 1.024 m3
- cięcia sanitarne
plan : wykonanie
pow: 223,54 ha pow: 205,08
masa: 1.058 m3 masa: 953 m3
- użytki przygodne
plan : wykonanie
masa: 620 m3 masa: 2.224 m3
- czyszczenia późne
plan : wykonanie
pow: 61,30 ha pow: 61,30 ha
masa: 36 m3 masa: 47 m3
Ilość wydzielającego się posuszu usuniętego w ramach użytków przygodnych utrzymuje się od kilku lat na zbliżonym poziomie. W roku 2002 ilość pozyskanego posuszu zmalała w stosunku do roku poprzedniego o 10%.
Pozyskanie posuszu w latach:
1998 – 298 m3
1999 – 385 m3
2000 – 364 m3.
2001 – 262 m3
2002 – 236 m3
Około 69% wydzielającego się posuszu stanowią gatunki iglaste Jd i So Największą ilość posuszu pozyskano w O. O. Jastrzębi Dół w ilości 72,60 m3. z czego gatunki iglaste stanowią 95% pozyskanej masy. Nie pozyskano posuszu tylko w O.O. Święta Katarzyna. Największą masę posuszu Jd pozyskano w O.O. Jastrzębi Dół, na łączną masę posuszu 72,60 m3 Jd stanowiła 54 m3 czyli 75%.
W sposób istotny zwiększyła się ilość szkód powodowanych przez wichury, W roku 2002 usunięto 1778m3 złomów i wywrotów podczas gdy w 2001 r. usunięto 1132 m3, pozyskanie złomów i wywrotów wzrosło o 57%, W ogólnej masie wywrotów gatunki iglaste stanowią 77%. Najczęściej wśród gat. iglastych łamana jest Jd, Md i So Z gatunków liściastych najczęściej łamany jest Bk Db I Os. Najwięcej złomów i wywałów pozyskano w O.O. Podgórze – 339,43 m3.
Największą ilość szkód wiatry powodowały w drzewostanach starszych klas wieku.
Sprzedaż surowca drzewnego prowadzona dla okolicznej ludności i miejscowych zakładów przerobu drewna odbywała się bez zakłóceń i na bieżąco.
3.1.2. Hodowla lasu
Liczne naturalne odnowienia Jd, Bk i innych gatunków wchodzących w skład drzewostanów parku, pozwoliły na zaniechanie produkcji szkółkarskiej i zaprzestanie w 1999 r. sztucznych odnowień.
Głównym zadaniem hodowlano-ochronnym prowadzonych obecnie zabiegów pielęgnacyjnych jest doprowadzenie istniejących odnowień naturalnych do docelowego składu gatunkowego zgodnego z zespołem roślinnym dla danego siedliska o zróżnicowanej strukturze gatunkowej i wiekowej. Kompleksowe wykonywanie zabiegów w górnym piętrze łącznie z czyszczeniami pozwala na mniejszą częstotliwość ingerencji w drzewostan.
Kierunek zmian zachodzący w pracach pielęgnacyjnych w okresie 5 lat w I kl. wieku obrazuje poniższe zestawienie.
Rok Odnowienia pod osłonąha Poprawki i uzupełnieniaha Pielęgnowanie
Uprawha Młodnikówha
1997 2,50 1,50 29,00 140,77
1998 2,00 1,32 22,00 72,30
1999 2,80 – 10,25 84,86
2000 – 1,20 7,65 100,80
2001 – 0,05 3,96 59,98
Razem 7,30 4,07 72,86 458,71
Prace odnowieniowe w ostatnich 5 latach, aż do wstrzymania były na zbliżonym poziomie, natomiast widać zmniejszający się zakres prac pielęgnacyjnych w uprawach i młodnikach. Przyczyną jest dorastanie odnowień m. in. naturalnych po klęsce gradacji zwójek na przełomie lat 70 i 80. W okresie tym wykonywano rocznie kilkadziesiąt ha odnowień sztucznych – w 1982 – 66 ha, 1983 – 68 ha.
W miarę dorastania zmieniała się klasyfikacja zabiegów pielęgnacyjnych od pielęgnowania upraw do pielęgnowania młodników. Kulminacja pielęgnowania młodników przypada na 1997 r. – 140,77 ha i zmniejsza się z uwagi dojrzewania i przechodzenia do starszej klasy wieku. Z uwagi na ten fakt zwiększy się w najbliższym czasie zakres prac pielęgnacyjnych wykonywanych w drzewostanach w II i III klasie wieku.
3.1.3. Ochrona ekosystemów leśnych przed czynnikami biotycznymi i abiotycznymi
Przy obecnym stanie ekosystemów leśnych, podejmowane działania mają za zadanie zbieranie informacji dotyczących rozwoju organizmów i czynników mogących mieć negatywny wpływ na stan zdrowotny drzewostanów oraz działania ograniczające ich rozwój.
W tym celu przeprowadzono czynności prognostyczne poprzez:
- próbne poszukiwania szkodników So na 29 próbach,
- rozwieszenie pułapek feromonowych w ilości 125 sztuk:
ˇ drwalnika paskowanego – 40 szt.
ˇ krobika modrzewiowca – 20 szt.
ˇ zwójkę zieloneczkę – 35 szt.
ˇ cetyńca większego – 20 szt.
ˇ kornika drukarza – 10 szt.
- zbiór gałęzi Jd do kontroli fotoeklektorowej z 14 pow. próbnych,
- lustracje drzewostanów pod względem stanu zdrowotnego przez Służby Parku oraz pracowników Zespołu Ochrony Lasu w Radomiu.
Zadawalający stan zdrowotny drzewostanów pozwolił na zmniejszenie działań ochronnych do czynności ograniczających nadmierny rozwój owadów mogących mieć negatywny wpływ na stan zdrowotny ekosystemów leśnych. W tym celu podjęto działania usuwania posuszu czynnego oraz wywrotów i złomów.
Ilość wydzielającego się posuszu od 1999 roku (386 m3) wyraźnie maleje i w roku sprawozdawczym pozyskano 243,26 m3 posuszu w tym 215,74 m3 posuszu czynnego. Ilość pozyskanego posuszu czynnego wzrosła w porównaniu do średniej z ostatnich pięciu lat – 174 m3. Najwięcej posuszu wystąpiło w O. O. Jastrzębi Dół 68,70 m3, w tym 66,95 m3 posuszu zasiedlonego. Ilość posuszu iglastego w ogólnej masie wydzielającego się posuszu utrzymuje się od pięciu lat na poziomie ok. 70%.
Znacznie zwiększyły się szkody spowodowane przez wichury, które zaistniały w okresie odwilży z 14/15 lutego, w okresie 19-21 marca oraz najsilniejsze w dniach 27/28 października 2002 r.
Z uwagi na zagrożenie sanitarne usunięto ogółem 1920,35 m3 wywrotów i złomów przy średniej z lat poprzedzających ok. 530 m3 rocznie.
Szkody w drzewostanach powstały na obszarze całego Parku, zostały wywrócone, złamane pojedyncze i grupy drzew a nie skoncentrowane w określonym drzewostanie. Nie stwierdza się zagrożenia drzewostanów przez szkodniki wtórne.
Kontrole fotoeklektorowe oraz lustracje drzewostanów jodłowych i z udziałem jodły przeprowadzone w miesiącu lipcu na pow. 4468 ha nie wykazały zagrożenia przez zwójki jodłowe. Na lustrowanych powierzchniach nie stwierdzono żerów.
W trakcie przeglądu drzewostanów dębowych i z udziałem dęba przeprowadzonych w miesiącu maju i czerwcu na pow. 400 ha nie stwierdzono żeru zwójki zieloneczki i gat. towarzyszących. W roku 2000 żery zwójki zieloneczki o różnym nasileniu obserwowano na pow. 474 ha, głównie w O. O. Góra Chełmowa w IV i wyższych klasach wieku.
Przeprowadzony pod koniec maja i na początku czerwca przegląd drzewostanów modrzewiowych i z udziałem modrzewia na pow. 43,93 ha, wykazał znaczne zmniejszenie nasilenia żerów krobika modrzewiowca.
Stwierdzono maksymalne uszkodzenie koron spowodowane przez żery krobika do 30% na pow. 8,73 ha, podczas gdy w roku 2001 maksymalne uszkodzenia koron sięgały 80% na pow. 7,73 ha.
Żery wystąpiły głównie w O. O. Góra Chełmowa w drzewostanach IV i wyższej klasie wieku.
Na zagrożonych powierzchniach zwiększono ilość pułapek feromonowych.
Podobnie jak w 2001 r. obserwowano uszkodzenia podrostów Jd oraz pojedynczych Jd w II kl. wieku przez mszyce z rodzaju Dreyfusia.
Przeprowadzona inwentaryzacja drzewostanów jodłowych opanowanych przez mszyce wykazała znaczące ich występowanie na pow. 20,7 ha w Obwodach Ochronnych Chełmowa Góra, Dąbrowa, Św. Krzyż, Podgórze, Psary, Dębno.
Największe uszkodzenia w postaci obumierania igliwia, czasem gałęzi lub pojedynczo całych egzemplarzy podrostów jodłowych obserwuje się w O.O. Chełmowa Góra, Dąbrowa, Podgórze. Silne uszkodzenia młodników jodłowych występują kępowo od 1 do 5 arów.
W drzewostanach II i III klasy wieku uszkodzenia występują na pojedynczych drzewach, czasem grupowo. Uszkodzenia na pojedynczych drzewach dochodzą do 70% w O. O. Góra Chełmowa, oddz. 2a, 3a, 4a. W O. O. Dąbrowa, Podgórze, Psary, Dębno w porównaniu do roku 2001 obserwuje się niższe uszkodzenia.
Drzewostany Parku są pod stałą obserwacją pracowników służby parku oraz Zespołu Ochrony Lasu w Radomiu.
Dokonana przez ZOL w Radomiu ocena stanu zdrowotnego drzewostanów bukowych głównego po jodle gatunku lasotwórczego – wykazała dalszą poprawę ich stanu zdrowotnego.
Przeglądy drzewostanów dokonywane przez Służby Parku oraz ZOL w Radomiu nie stwierdzają wzmożonego występowania chorób infekcyjnych. Jedynie na podrostach Jd z uszkodzeniami mrozowymi z maja 2000 roku na których wystąpił zwiększony rozwój mszyc, obserwuje się symptomy chorobowe w postaci nabrzmień
i guzów oraz nienaturalny układ młodych pędów stanowiących zaczątki tzw. czarcich mioteł. Jest to efekt porażenia przez grzyby Melampsorella Caryophyllaearum, sprawcę raka Jd. W miejscach ocienionych, o dużym zwarciu – na podrostach jodłowych na dalszych gałęziach występuje nadal zamieranie igieł z charakterystycznymi podłużnymi miseczkami grzyba lophodermium nervisegnum wywołującego osutkę Jd. Uszkodzenia te występują lokalnie w O. O. Podgórze, w mniejszym stopniu w O. O. Dąbrowa, Dębno. W drzewostanach tych wg zaleceń ZOL usuwane są podrosty Jd z wyraźnymi uszkodzeniami, z przegęszczonych grup w celu poprawienia warunków oświetlenia i wilgotności powietrza.
Szczegółowe dane dot. stanu zdrowotnego drzewostanów parku zawarte są w informacji z dnia 31.01.2003 r. „Występowanie szkodliwych owadów oraz chorób infekcyjnych w ekosystemach leśnych SPN w 2002 r.”.
3.2. Ochrona ekosystemów nieleśnych lądowych
Ochroną ekosystemów nieleśnych lądowych objęte są enklawy łąkowe istniejące w enklawach śródleśnych użytkowane od dziesięcioleci przez rolników poprzez wykaszanie i wypas. Utworzone w tym okresie ekosystemy w istotny sposób wzbogacają roślinność Parku mimo ich niewielkiej powierzchni silnego i silnego powiązania z ekosystemami leśnymi. Istnienie roślin chronionych powiązanych ze zbiorowiskami łąkowymi takimi jak: Gnidosz Rozesłany, Goryczka wąskolistna, Kosaciec syberyjski, Kukułka plamista, Pełnik europejski, Rosiczka okrągłolistna zagrożone jest postępującą sukcesją roślinności drzewiastej i krzewiastej.
W oparciu o istniejące plany ochrony ekosystemów nieleśnych lądowych, przy dofinansowaniu przez NFOŚiGW oraz EkoFundusz, realizowany jest od trzech lat plan ochrony czynnej tych ekosystemów. W celu niedopuszczenia do zmian sukcesyjnych najcenniejszych ekosystemów łąkowych na polanie „Bielnik” oraz „Dolinie Czarnej Wody” wykonuje się zabiegi polegające na wykaszaniu traw, wycinaniu krzewów i zbędnych nalotów z wywozem pozyskanej biomasy.
Zabiegami ochrony czynnej objęto ekosystemy łąkowe wewnątrz ŚPN na pow. 42,56 ha gruntów skarbu państwa oraz 31,38 ha gruntów innej własności, natomiast zabieg wykaszania i odkrzaczania wykonano na powierzchni zredukowanej 32,00 ha – grunty skarbu państwa oraz 19,64 ha gruntów innej własności.
W posiadaniu ŚPN jest 200 ha gruntów rolnych. Grunty położone w sąsiedztwie osad użytkowane są w ramach deputatów oraz dzierżaw. Część gruntów ze względów ekonomicznych nie jest użytkowana rolniczo . Są to grunty położone w miejscach trudnodostępnych, bez dojazdu o niskiej kategorii. Część z nich przeznaczona jest do naturalnej sukcesji.
Sposób wykorzystania gruntów rolnych przedstawia się następująco:
- deputaty – 32 ha
- dzierżawy – 31 ha
- nie użytkowane – 86 ha (w tym do naturalnej sukcesji – 47 ha)
- do wykaszania – 51 ha
3.3. Ochrona ekosystemów wodnych
Na terenie ŚPN nie ma znaczących ekosystemów wodnych, stąd też ograniczone są działania z zakresu ochrony wód. Najważniejszym z nich jest zatrzymanie wody na obszarach leśnych poprzez budowanie zastawek na stałych i okresowych strumieniach, wykonywanie rowków odpływowych na szlakach turystycznych o dużym nachyleniu stoku, czyszczenie istniejących źródeł, czyszczenie zbiorników wodnych. Z uwagi na szczupłość posiadanych środków finansowych wstrzymano budowę sztucznych zastawek na ciekach wodnych. Wykonano jedynie czyszczenie będącego celem licznych wycieczek i leżącego na szlaku turystycznym źródełka Świętego Franciszka oraz w ramach remontu szlaków turystycznych wykonano rowki odpływowe. Na niewielkiej rzece „Czarna Woda” mającej swoje źródła na terenie Parku, liczne spiętrzenia i rozlewiska wykonywane są przez introdukowane 1989 roku bobry .
Na terenie Parku w Obwodzie Ochronnym Święty Krzyż istnieje stacja geoekologiczna prowadząca monitoring wód powierzchniowych oraz powietrza.
Położenie Parku na wywyższeniu stwarza korzystne warunki, gdyż na teren Parku nie wpływają wody zanieczyszczone, (obce) i ochrona wód powierzchniowych polega na dbaniu o czystość wód wypływających z rejony Parku. W tym celu nasilone są działania polegające na budowaniu biologicznych oczyszczalni ścieków przy osadach służbowych oraz wymianie pieców C.O. na proekologiczne opalane drewnem, (ochrona powietrza). W ramach programu ochrony wód zaplanowano budowę na osadach służbowych 20 szt. biologicznych oczyszczalni, od 1999 roku wybudowano 12 szt. oczyszczalni, w 2002 roku wybudowano oczyszczalnie przy 3 osadach a w 2003 roku na zakończenie programu pozostało wybudowanie 5 szt. oczyszczalni biologicznych. W ramach zadania likwidacji niskiej emisji wymieniono na osadach służbowych w latach 1999-2002 15 szt. pieców węglowych na piece opalane drewnem.
3.4. Ochrona gatunków chronionych
Program ochrony gatunków rzadkich i chronionych polega na ochronie stanowisk występujących już przedstawicieli tych gatunków poprzez działania prowadzone nie tylko w planach ochrony zwierząt i roślin, ale również w innych planach ochrony jak np. cięć pielęgnacyjnych, czy ochrony ekosystemów nieleśnych. Plan ochrony roślin realizowany jest w oparciu o istniejący plan ochrony Parku poprzez:
a) pielęgnowanie istniejących stanowisk roślin takich jak
- Nasięźrzał pospolity – na pow. 0,20 ha,
- Goryczka wąskolistna – 7 stanowisk na pow. 1,80 ha,
- Pełnik europejski – 2 stanowiska na pow. 0,20 ha,
Pielęgnowanie stanowisk poprzez wykaszanie, usuwanie krzewów.
Pielęgnowanie cisów – w ilości 534 sztuki poprzez usuwanie głuszących krzewów, podpieranie pochylonych, spulchnianie gleby.
b) Stwarzanie możliwości wysiewu nasion poprzez ustalenie terminów wykaszania enklaw śródleśnych po dojrzeniu roślin naczyniowych.
c) Utrzymaniu korzystnych warunków wilgotnościowych poprzez m.in. ochronę stanowisk bobra na „Czarnej Wodzie”, wykonywanie rowków odpływowych (kierunkowych) w celu zatrzymania wody, czyszczenie zarastających źródeł.
Ochrona zwierząt realizowana jest poprzez stwarzanie korzystnych warunków zasiedlania w ekosystemach leśnych przez:
- czyszczenie i remontowanie skrzynek lęgowych, w 2002 r. – 1373 szt. – wykonanie w ramach planu ochrony zwierząt,
- pozostawienie na powierzchniach zrębowych dziuplaków oraz stojących części grubych zrywów celem zasiedlenia przez owady i w przyszłości dziuplaki,
- pozostawienie stosów gałęzi w celu zasiedlania i ochrony dla owadów, ptaków, gryzoni i innej drobnej zwierzyny,
- pozostawienie części skoszonej biomasy na wykoszonych enklawach śródleśnych oraz nieskoszonych pasów w ramach tzw. korytarzy ekologicznych,
- wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych przed okresem lęgowym,
- zaniechanie wykonywania zabiegów w miejscach ostoi zwierząt,
- czyszczenie źródeł, zbiorników wodnych, w celu zachowania stanowisk rozrodu płazów,
- wpływanie na projekty przebudowy drogi tzw. „Małej pętli świętokrzyskiej’ w celu uwzględnienia konieczności ochrony zwierząt,
- działalność edukacyjna – są to działania podejmowane od lat i ich realizacja pozwala na ochronę ekosystemów, w których z powodzeniem można zachować istniejące stanowiska roślin i zwierząt
3.5. Działalność naukowa
W ŚPN zatrudnionych było na pełnych etatach 3 pracowników naukowych, ponadto prace badawcze prowadził również specjalista d/s monitoringu (1 etatu). Pracownicy Parku realizowali łącznie 13 tematów badawczych. Jest to więcej niż średnia z ostatnich 5 lat, która wynosi 11,6. Liczba realizowanych obcych tematów badawczych wynosiła 17 i była wyraźnie wyższa niż średnia „pięcioletnia” , która wynosi 10,6.
Pracownicy naukowo-badawczy ŚPN i specjalista d/s monitoringu opublikowali w omawianym roku łącznie 18 publikacji naukowych i popularnych. Jest to nieco więcej niż średnia z ostatnich 5 lat, która wynosi 16,8. Pracownicy Parku działali w 4 towarzystwach naukowych (PTZool., PTEntom., PTL, KTN), w tych samych, co w latach ubiegłych. Pracownicy uczestniczyli w 13 konferencjach, średnia z ostatnich 5 lat wynosi 8 konferencji rocznie.
W porównaniu do lat ubiegłych nastąpił dalszy, choć niewielki, rozwój działalności naukowej Parku. Mimo bardzo trudnej sytuacji finansowej ŚPN wzrasta liczba tematów badawczych, publikacji, referatów itp. Symboliczne finansowanie lub brak finansowania niektórych form działalności jest powodem, że np. udział w konferencjach naukowych, konsultacje naukowe, tłumaczenie tekstów publikacji i inne formy działalności są ponoszone przez samych pracowników naukowych ŚPN. Największą wadą funkcjonowania nauki w ŚPN jest ograniczanie czasu działalności badawczej, zwłaszcza kosztem coraz bardziej rozbudowanej działalności organizacyjnej i administracyjnej.
W ubiegłym roku uaktywniły się również na terenia ŚPN obce instytucje naukowe – zanotowano wyraźny wzrost liczby zgłaszanych tematów badawczych.
3.6. Działalność edukacyjna
Działalność edukacyjna Parku w 2002 r. prowadzona była przez 4 pracowników edukacyjnych (31 etatu). W 2002 r. miały miejsce zmiany kadrowe – odeszła z pracy mgr Irena Dybska zatrudniona na etacie kierownika sekcji edukacji, natomiast przyjęta została mgr Agata Banaszczyk, zatrudniona na stanowisku specjalisty d/s dydaktyki.
Liczba zwiedzających Muzeum Przyrodniczo-Leśne ŚPN co roku spada i w 2002 r. wynosiła 36051 osób. Dla porównania, średnia pięcioletnia wynosi 49855 osób. Przyczyną spadku liczby zwiedzających jest postępująca pauperyzacja społeczeństwa, efektem czego jest zmniejszający się ruch turystyczny. W okresie ostatnich 5 lat w ŚPN istniała jedna wystawa stała. W 2002 r. zorganizowano 3 wystawy czasowe (w Muzeum i Ośrodku). Średnia pięcioletnia wynosi 1,2 wystawy czasowej rocznie.
W 2002 r. przeprowadzono łącznie 274 akcje edukacyjne. Średnia z ostatnich 5 lat wynosi 94,6. W akcjach uczestniczyło łącznie 25927 osób, przy średniej pięcioletniej 7618. Wyraźny wzrost aktywności edukacyjnej Parku związany jest z rozwojem Ośrodka Edukacyjnego, powołanego dopiero pod koniec 2000 r.
W ŚPN dobrze rozwija się działalność wydawnicza. W 2002 r. wydano 11 pozycji o charakterze popularnonaukowym i edukacyjnym (druk finansowany przez WFOŚiGW). Średnia z ostatnich pięciu lat wynosi zaledwie 4,8 wydawnictw własnych rocznie.
3.7. Turystyka
Wśród zwiedzających ŚPN liczne były grupy zorganizowane lub samodzielnie zwiedzające Park, a także turyści indywidualni. W trzech punktach przy wejściach na szlaki turystyczne sprzedano łącznie 150 874 szt. biletów wstępu, z czego bilety ulgowe stanowiły 72%. Szacunkowo ocenia się liczbę turystów na około 400 tysięcy.
Całkowita długość szlaków turystycznych przebiegających przez teren ŚPN wynosi 41 km, z czego w 2001 roku wyremontowano 7,68 km.
W ramach udostępniania Parku dla turystyki wykonywano i remontowano urządzenia turystyczne – ławy, stoły, zadaszenia, mostki, kładki, barierki. Uprzątnięto z terenu Parku 135 mp śmieci zebranych na dzikich wysypiskach, przy drogach publicznych i szlakach turystycznych.
Ułatwieniem dla samodzielnie zwiedzających Park oprócz szlaków turystycznych były ścieżki poznawcze. W 2002 r. funkcjonowało w Parku 5 następujących ścieżek:
- przyrodnicza Huta Szklana – Św. Krzyż,
- przyrodnicza na Chełmowej Górze,
- przyrodnicza Stawy Biskupie w Bodzentynie,
- przyrodniczo-historyczna Łysica,
- historyczna na Łysej Górze.
W 2002 r. opracowano Program Parkowego Systemu Informacji w celu zapewnienia przyjaznej i kompetentnej obsługi zwiedzających.
3.8. Monitoring środowiska i przyrody
Badania o charakterze monitoringowym prowadziły na terenie Parku 2 instytucje obce oraz zatrudniony w Parku specjalista d/s monitoringu. Obserwacje monitoringowe prowadziła Stacja Monitoringu Akademii Świętokrzyskiej oraz Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
3.9. Współpraca z zagranicą
ŚPN prowadzi współpracę z instytucjami naukowymi z Łotwy.
4. Informatyka
4.1 ŚPN posiada obecnie 34 komputery (w tym 9 z procesorami pow. 800 MHz). W przeważającej części systemem operacyjnym jest Microsoft Windows (95, 98). Komputer będący serwerem sieci komputerowej (Systemu Informacji Przestrzennej ŚPN – funkcjonującego od 2000 roku) wykorzystuje system operacyjny Microsoft Windows NT, służy on głównie do obsługi i edycji map numerycznych i baz danych. Trzy stacje robocze zaopatrzone są w aplikacje pozwalające na przeglądanie map numerycznych i relacyjnych baz danych. Osiem z komputerów (w tym notebook) wykorzystywanych jest w działalności Ośrodka Edukacyjnego (prezentacje audiowizualne, przygotowywanie programów zajęć, obsługa sal wykładowych), natomiast jeden w ewidencji zbiorów bibliotecznych. Pozostałe komputery wykorzystywane są w dziale technicznym, finansowo-księgowym, administracji, kadrach, Pracowni Naukowo-Badawczej i Straży Parku. Pracownicy Parku nie brali udziału w szkoleniach informatycznych.
Wykorzystywane oprogramowanie to przede wszystkim programy biurowe: MS Office 95, MS Office 97, MS Office 2000; programy specjalistyczne związane z działalnością merytoryczną, administracyjną i gospodarczą: MakD, LexPolonica, Norma, Drewno, Płace, Fox, Flora, Statgraphics, Corel i inne; programy do obsługi baz danych: MS Acces i map numerycznych: ArcView (+3D Analyst, Spatial Analyst), Mapnik.
4.2 Dostęp do internetu jest ograniczony, gdyż Park nie posiada stałego łącza internetowego i korzysta jedynie z połączeń poprzez linię telefoniczną. Park nie posiada własnej, poświęconej Parkowi strony internetowej.
5. BHP
W 2002 roku w Świętokrzyskim Parku Narodowym odnotowano 4 wypadki przy pracy, w tym jeden wypadek śmiertelny.
Wypadek śmiertelny – Agatowski Henryk, drwal motorniczy doznał urazu głowy w wyniku uderzenia przez spadającą gałąź bukową z wysokości około 15 m. podczas wykonywania ścinki drzewa.
Edward Stępnik – potknął się na nierównej powierzchni podczas sprzątania szlaku turystycznego. Doznał potłuczenia prawego boku i prawego obojczyka.
Robert Wójcik – doznał urazu małego palca prawej ręki w wyniku przytłuczenia palca do wystającego z ziemi kamienia przez upadający wałek opalowy.
Adam Danielski – doznał złamania prawej nogi i urazu prawej ręki w wyniku poślizgnięcia się na nierównej powierzchni podczas patrolowania obchodu.
Komisja bhp odbywała kwartalne posiedzenia, na których na bieżąco omawiane były sprawy związane z bezpieczeństwem i higieną pracy oraz przeprowadzała kontrole bhp w Obwodach Ochronnych. Na polecenie Państwowej Inspekcji Pracy sporządzono 78 „Kart oceny ryzyka na stanowisku pracy” oraz zapoznano wszystkich pracowników zatrudnionych przez ŚPN i GP przy ŚPN z ryzykiem na zajmowanym stanowisku prazy.
W kwietniu i grudniu 2002 r Laboratorium Badań i Ochrony Środowiska Pracy w Kielcach przeprowadziło w ŚPN pomiary natężenia drgań i hałasu, stężenia zapylenia oraz natężenia oświetlenia na stanowiskach pracy.
Badania okresowe przeprowadzono dla 25 pracowników, prowadzone były w terminach wyznaczonych przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Kielcach. Poza tym przeprowadzono 4 badania kontrolne.
Pracownicy ŚPN odbywają regularne szkolenia okresowe z zakresu bhp, w roku 2002 przeprowadzono szkolenie dla 11 osób zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych i robotniczych.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami wydawano środki czystości i posiłki profilaktyczne.
Wydano zarządzenia ustalające nowe tabele norm przydziału środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia ochronnego, oraz na nowo ustalono stanowiska pracy, na których pracownicy są uprawnieni do korzystania z profilaktycznych posiłków i napojów.
W 2003 roku należy kontynuować działania prowadzone w latach ubiegłych jak również wyeliminować drobne niedociągnięcia stwierdzone podczas kontroli wewnętrznych i kontroli komisji bhp w Obwodach Ochronnych.
6. Omówienie działalności Rady Parku (ilość posiedzeń RP, prezydium RP, tematyka poruszona podczas posiedzeń)
Odbyło się 1 posiedzenie Rady Parku (22 marca 2002 r.). Porządek obrad:
1. Sprawozdanie z działalności ŚPN w roku 2001.
2. Plan działalności ŚPN na rok 2002.
3. Projekt zmiany ekspozycji geologicznej w Muzeum Przyrodniczo-Leśnym ŚPN na Świętym Krzyżu.
4. Sprawy różne. Wolne wnioski.
5. Przyjęcie protokołu z poprzedniego posiedzenia Rady.
Rada pozytywnie zaopiniowała sprawozdanie z działalności z 2001 r. i plan na 2002. Członkowie Rady zaaprobowali przedstawiony projekt nowej ekspozycji muzealnej. W ramach spraw różnych Rada zajmowała się głównie turystyką okolic Świętego Krzyża. Negatywnie zaopiniowany został projekt uruchomienia w Hucie Szklanej powozowni. Ponadto Rada poparła stanowisko Dyrektora w sprawie pozostawienia sobót i niedziel wolnych od ruchu kolejki kołowej
Prezydium Rady Parku zbierało się 3 razy.
7. Kontrole zewnętrzne i wewnętrzne przeprowadzone w parku.
7.1. Kontrole zewnętrzne
ˇ 11.02-1.03.2002 r. Krajowy Zarząd Parków Narodowych – Zamówienia publiczne, działalność Straży Parku, gospodarka samochodowa.
Działalność edukacyjna ŚPN, oznakowanie turystyczne, zatrudnienie.
ˇ 14.02, 20.02.2002 r. Państwowa Inspekcja Pracy w Kielcach – Kontrola warunków pracy w związku z wypadkiem przy pracy.
ˇ 27.02., 1.03.2002 r. Państwowa Inspekcja Pracy w Kielcach – Zagadnienia prawnej ochrony pracy oraz bhp.
ˇ 13.03.2002 – 14.03.2002 r. – Komenda miejska Państwowej Straży Pożarnej w Kielcach – Kontrola przestrzegania przepisów o ochronie przeciwpożarowej.
ˇ r. – Komenda Wojewódzka Policji w Kielcach – Kontrola zabezpieczenia broni – magazyn i prowadzonej dokumentacji związanej z bronią i amunicją.
ˇ 13.09.2002 r. – Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kielcach – Kontrola sanitarna.
7.2. Kontrole wewnętrzne
Kontrole przeprowadzano na bieżąco zgodnie z planem kontroli wewnętrznych.
Kontrolami objęto następujące zagadnienia:
ˇ stan sprzętu w magazynkach ppoż przy osadach służbowych oraz kontrola przestrzegania przepisów przeciwpożarowych,
ˇ prawidłowość zagospodarowania drewna,
ˇ prowadzenia ewidencji wydanych sortów mundurowych,
ˇ ciągłości i prawidłowości sprzedaży biletów wstępu do parku,
ˇ terminowości i prawidłowości wykaszania łąk śródleśnych,
ˇ stan szlaków turystycznych i urządzeń turystycznych (stan techniczny, estetyka, czystość),
ˇ prawidłowość wykonania i napraw rowów granicznych oraz przekopania nielegalnych wjazdów do parku,
ˇ prawidłowość wykonania cięć pielęgnacyjnych, przebudowy i sanitarnych,
ˇ kontrola przestrzegania przepisów bhp,
ˇ kontrola pni nielegalnego pozyskania,
ˇ konserwacji szlaków turystycznych,
ˇ prawidłowości wydawania posiłków profilaktycznych,
ˇ zabezpieczenia mienia w drzewostanach Obwodów Ochronnych.
W 2002 w Świętokrzyskim Parku Narodowym przeprowadzono razem 56 kontroli wewnętrznych.
8. Współpraca z organizacjami samorządowymi oraz organizacjami ekologicznymi
8.1. Informacje dotyczące współpracy z pozarządowymi organizacjami ekologicznymi
- współpraca ciągła
Świętokrzyski Park Narodowy prowadzi ciągłą współpracę z Ligą Ochrony Przyrody reprezentowaną przez Zarząd Okręgowy w Kielcach. Porozumienie o współpracy z dnia 10 września 2000r.
W ramach współpracy odbywają się zajęcia edukacyjne poświęcone przyrodzie ŚPN dla młodzieży zrzeszonej w kołach LOP. Dodatkowo organizowane są wspólne konkursy lub obejmowane są one wspólnym patronatem.
- współpraca doraźna
Świętokrzyski Park Narodowy organizował obchody Dni Ziemi w Warszawie w dniach 25-26 04.2002r. we współpracy z Ośrodkiem Edukacji Ekologicznej „Eko Oko”
8.2. Z samorządami lokalnymi
W Radzie Świętokrzyskiego Parku Narodowego zasiada 1 przedstawiciel władz lokalnych tj. Starosta Powiatowy Powiatu Kieleckiego.
Gminy otaczające ŚPN zrzeszone są w Związku Gmin Gór Świętokrzyskich, jednym z członków ww. związku jest również ŚPN. Przedstawicielem jego we władzach związku jest Dyrektor ŚPN.
Park do chwili obecnej nie podpisał umów o współpracy z żadną z gmin leżących w jego sąsiedztwie.
Z pośród pracowników ŚPN jedna osoba zasiada w radzie gminy tj. gm. Bodzentyn zajmuje ona stanowisko radnego i jest członkiem komisji rewizyjnej oraz delegatem na zgromadzenie Związku Gmin Gór Świętokrzyskich.
9. Wnioski do działalności na 2003 r.
1. Zwiększenie skuteczności zwalczania szkodnictwa leśnego na terenie Parku poprzez intensyfikację różnych form zwalczania szkodnictwa a w szczególności systematyczne i planowe realizowanie systemu patroli pieszych.
2. Kontynuacja remontu zabytkowego budynku Muzeum Przyrodniczo-Leśnego na Świętym Krzyżu.
3. Rozpoczęcie wdrażania Parkowego Systemu Informacji.
4. Wykorzystanie wszelkich możliwości uzyskania środków finansowych z fundacji i funduszy celowych z przeznaczeniem na rozwój form ochrony czynnej oraz rozszerzenie prowadzonej działalności edukacyjnej.
5. Rozpoczęcie prac nad założeniem systemu stałych powierzchni kołowych celem skutecznego monitorawania zmian zachodzących w ekosystemach leśnych i nieleśnych Parku.
Załączniki do analizy działalności za 2002 r.
1. Podział administracyjny
2. Zestawienie powierzchni według kategorii użytkowania.
3. Zestawienie powierzchni według kategorii ochronności.
4. Zestawienie powierzchni według kategorii gmin.
5. Sprzedaż drewna.
6. Szkółki leśne i materiały sadzeniowe.
7. Ochrona zwierząt łownych.
8. Działalność naukowa.
9. Turystyka i komunikacja.
10. Informatyka.
11. Edukacja.
12. Działalność naukowa.
13. Zestawienie zadań finansowych z NFOŚiGW i innych.
14. Szkółki leśne i materiały sadzeniowe.
15. Zalesienie i zabiegi hodowlane w ekosystemach leśnych.
16. Ochrona lasu.
17. Sprzedaż drewna.
18. Pozyskanie drewna.
19. Ośrodki zachowawczej kontroli zwierząt.
20. Liczebność wybranych gatunków zwierząt w Parku Narodowym.
21. ochrona zwierząt łownych.
22. Analiza odstrzałów redukcyjnych zwierzyny.
23. Czynna ochrona nieleśnych ekosystemów lądowych.
24. Czynna ochrona ichtiofauny.
25. Turystyka i komunikacja.
26. Zatrudnienie i wynagrodzenie.
27. Wypadki przy pracy.
28. Majątek ŚPN.
29. Współpraca międzynarodowa.
30. Współpraca z samorządami.
31. Współpraca z organizacjami ekologicznymi.